అధ్యాయ సారాంశం — సాంఖ్య యోగము
అర్జునుడు శిష్యుడిగా శరణు కోరగా శ్రీకృష్ణుడు ఉపదేశం ప్రారంభిస్తాడు. ఆత్మ నిత్యమైనది, పుట్టదు, చావదు; కాబట్టి జ్ఞానులు దుఃఖించరు. స్వధర్మం, ఫలాపేక్ష లేని కర్మ, స్థితప్రజ్ఞుని లక్షణాలు ఈ అధ్యాయంలో వివరించబడ్డాయి. ప్రసిద్ధమైన 2.47 శ్లోకం ఇందులోనిదే.
Well-known verses in this chapter
All 72 verses of chapter 2
तं तथा कृपयाऽविष्टमश्रुपूर्णाकुलेक्षणम् ।
विषीदन्तमिदं वाक्यमुवाच मधुसूदनः ॥
తం తథా కృపయాఽవిష్టమశ్రుపూర్ణాకులేక్షణమ్ ।
విషీదన్తమిదం వాక్యమువాచ మధుసూదనః ॥
taṃ tathā kṛpayā’viṣṭamaśrupūrṇākulekṣaṇam |
viṣīdantamidaṃ vākyamuvāca madhusūdanaḥ ||
సంజయుడు అన్నాడు: కరుణతో నిండి, కన్నీళ్లు నిండిన కళ్లతో, విషాదంలో మునిగిన అర్జునునితో మధుసూదనుడు ఈ మాటలు అన్నాడు.
Sanjaya said: To Arjuna, overcome with pity, his eyes full of tears and his heart troubled, Madhusudana (Krishna) spoke these words.
कुतस्त्वा कश्मलमिदं विषमे समुपस्थितम् ।
अनार्यजुष्टमस्वर्ग्यमकीर्तिकरमर्जुन ॥
కుతస్త్వా కశ్మలమిదం విషమే సముపస్థితమ్ ।
అనార్యజుష్టమస్వర్గ్యమకీర్తికరమర్జున ॥
kutastvā kaśmalamidaṃ viṣame samupasthitam |
anāryajuṣṭamasvargyamakīrtikaramarjuna ||
శ్రీ భగవానుడు అన్నాడు: అర్జునా! ఈ విషమ సమయంలో ఈ మోహం నీకు ఎక్కడి నుండి వచ్చింది? ఇది సజ్జనులకు తగనిది; స్వర్గానికీ కీర్తికీ దారి తీయదు.
Shri Krishna said: Where has this weakness come from at such a critical moment, Arjuna? It does not befit a noble person; it leads neither to heaven nor to honour.
क्लैब्यं मा स्म गमः पार्थ नैतत्त्वय्युपपद्यते ।
क्षुद्रं हृदयदौर्बल्यं त्यक्त्वोत्तिष्ठ परन्तप ॥
క్లైబ్యం మా స్మ గమః పార్థ నైతత్త్వయ్యుపపద్యతే ।
క్షుద్రం హృదయదౌర్బల్యం త్యక్త్వోత్తిష్ఠ పరన్తప ॥
klaibyaṃ mā sma gamaḥ pārtha naitattvayyupapadyate |
kṣudraṃ hṛdayadaurbalyaṃ tyaktvottiṣṭha parantapa ||
పార్థా! పిరికితనానికి లొంగకు; ఇది నీకు తగదు. ఈ చిన్న హృదయ దౌర్బల్యాన్ని విడిచిపెట్టి లేచి నిలబడు, పరంతపా!
Do not give in to faint-heartedness, O Partha; it does not suit you. Shake off this petty weakness of heart and stand up, O scorcher of enemies.
कथं भीष्ममहं संख्ये द्रोणं च मधुसूदन ।
इषुभिः प्रतियोत्स्यामि पूजार्हावरिसूदन ॥
కథం భీష్మమహం సంఖ్యే ద్రోణం చ మధుసూదన ।
ఇషుభిః ప్రతియోత్స్యామి పూజార్హావరిసూదన ॥
kathaṃ bhīṣmamahaṃ saṃkhye droṇaṃ ca madhusūdana |
iṣubhiḥ pratiyotsyāmi pūjārhāvarisūdana ||
అర్జునుడు అన్నాడు: మధుసూదనా! పూజ్యులైన భీష్మ ద్రోణులపై యుద్ధంలో బాణాలతో ఎలా దాడి చేయగలను?
Arjuna said: O Madhusudana, how can I strike Bhishma and Drona with arrows in battle? They are worthy of my worship, O destroyer of enemies.
गुरूनहत्वा हि महानुभावान्
श्रेयो भोक्तुं भैक्ष्यमपीह लोके ।
हत्वार्थकामांस्तु गुरूनिहैव
भुञ्जीय भोगान् रुधिरप्रदिग्धान् ॥
గురూనహత్వా హి మహానుభావాన్
శ్రేయో భోక్తుం భైక్ష్యమపీహ లోకే ।
హత్వార్థకామాంస్తు గురూనిహైవ
భుఞ్జీయ భోగాన్ రుధిరప్రదిగ్ధాన్ ॥
gurūnahatvā hi mahānubhāvān
śreyo bhoktuṃ bhaikṣyamapīha loke |
hatvārthakāmāṃstu gurūnihaiva
bhuñjīya bhogān rudhirapradigdhān ||
మహానుభావులైన ఈ గురువులను చంపడం కంటే ఈ లోకంలో భిక్షమెత్తి బతకడమే మేలు. వారిని చంపి నేను అనుభవించేవి రక్తంతో తడిసిన భోగాలే అవుతాయి.
It would be better to live in this world by begging than to kill these noble elders. Even if they desire gain, by killing them I would enjoy only pleasures stained with blood.
न चैतद्विद्मः कतरन्नो गरीयो
यद्वा जयेम यदि वा नो जयेयुः ।
यानेव हत्वा न जिजीविषाम
स्तेऽवस्थिताः प्रमुखे धार्तराष्ट्राः ॥
న చైతద్విద్మః కతరన్నో గరీయో
యద్వా జయేమ యది వా నో జయేయుః ।
యానేవ హత్వా న జిజీవిషామ
స్తేఽవస్థితాః ప్రముఖే ధార్తరాష్ట్రాః ॥
na caitadvidmaḥ kataranno garīyo
yadvā jayema yadi vā no jayeyuḥ |
yāneva hatvā na jijīviṣāma
ste’vasthitāḥ pramukhe dhārtarāṣṭrāḥ ||
మేము వారిని గెలవడం మంచిదా, వారు మమ్మల్ని గెలవడం మంచిదా అనేది కూడా మాకు తెలియదు. ఎవరిని చంపితే మేము బతకాలని కోరుకోమో ఆ ధృతరాష్ట్ర పుత్రులే మా ఎదుట నిలిచి ఉన్నారు.
We do not even know which is better for us — that we conquer them or that they conquer us. The sons of Dhritarashtra, after killing whom we would not wish to live, stand before us.
कार्पण्यदोषोपहतस्वभावः
पृच्छामि त्वां धर्मसंमूढचेताः ।
यच्छ्रेयः स्यान्निश्िचतं ब्रूहि तन्मे
शिष्यस्तेऽहं शाधि मां त्वां प्रपन्नम् ॥
కార్పణ్యదోషోపహతస్వభావః
పృచ్ఛామి త్వాం ధర్మసంమూఢచేతాః ।
యచ్ఛ్రేయః స్యాన్నిశ్ిచతం బ్రూహి తన్మే
శిష్యస్తేఽహం శాధి మాం త్వాం ప్రపన్నమ్ ॥
kārpaṇyadoṣopahatasvabhāvaḥ
pṛcchāmi tvāṃ dharmasaṃmūḍhacetāḥ |
yacchreyaḥ syānniścataṃ brūhi tanme
śiṣyaste’haṃ śādhi māṃ tvāṃ prapannam ||
దైన్యం నా స్వభావాన్ని కప్పివేసింది, ధర్మం విషయంలో నా మనసు గందరగోళంలో ఉంది. నాకు ఏది నిశ్చయంగా శ్రేయస్సో చెప్పు. నేను నీ శిష్యుడిని, నిన్ను శరణు పొందాను — నాకు ఉపదేశించు.
My nature is overcome by weakness and my mind is confused about my duty. I ask you: tell me clearly what is truly good for me. I am your disciple; I have taken refuge in you — please guide me.
न हि प्रपश्यामि ममापनुद्या
द्यच्छोकमुच्छोषणमिन्द्रियाणाम् ।
अवाप्य भूमावसपत्नमृद्धम्
राज्यं सुराणामपि चाधिपत्यम् ॥
న హి ప్రపశ్యామి మమాపనుద్యా
ద్యచ్ఛోకముచ్ఛోషణమిన్ద్రియాణామ్ ।
అవాప్య భూమావసపత్నమృద్ధమ్
రాజ్యం సురాణామపి చాధిపత్యమ్ ॥
na hi prapaśyāmi mamāpanudyā
dyacchokamucchoṣaṇamindriyāṇām |
avāpya bhūmāvasapatnamṛddham
rājyaṃ surāṇāmapi cādhipatyam ||
భూమిపై ఎదురులేని సంపన్న రాజ్యం గానీ, దేవతలపై ఆధిపత్యం గానీ లభించినా నా ఇంద్రియాలను ఎండిపోయేలా చేస్తున్న ఈ శోకాన్ని తొలగించేది ఏదీ నాకు కనిపించడం లేదు.
I see nothing that can remove this grief that is drying up my senses — not even an unrivalled, prosperous kingdom on earth, or lordship over the gods.
एवमुक्त्वा हृषीकेशं गुडाकेशः परन्तप ।
न योत्स्य इति गोविन्दमुक्त्वा तूष्णीं बभूव ह ॥
ఏవముక్త్వా హృషీకేశం గుడాకేశః పరన్తప ।
న యోత్స్య ఇతి గోవిన్దముక్త్వా తూష్ణీం బభూవ హ ॥
evamuktvā hṛṣīkeśaṃ guḍākeśaḥ parantapa |
na yotsya iti govindamuktvā tūṣṇīṃ babhūva ha ||
సంజయుడు అన్నాడు: హృషీకేశునితో ఇలా పలికిన తరువాత గుడాకేశుడైన అర్జునుడు "నేను యుద్ధం చేయను" అని గోవిందునితో చెప్పి మౌనంగా ఉండిపోయాడు.
Sanjaya said: Having spoken thus to Hrishikesha, Arjuna, the conqueror of sleep, said to Govinda, "I will not fight," and fell silent.
तमुवाच हृषीकेशः प्रहसन्निव भारत ।
सेनयोरुभयोर्मध्ये विषीदन्तमिदं वचः ॥
తమువాచ హృషీకేశః ప్రహసన్నివ భారత ।
సేనయోరుభయోర్మధ్యే విషీదన్తమిదం వచః ॥
tamuvāca hṛṣīkeśaḥ prahasanniva bhārata |
senayorubhayormadhye viṣīdantamidaṃ vacaḥ ||
అప్పుడు, భారతా, రెండు సైన్యాల మధ్య విషాదంలో ఉన్న అర్జునునితో హృషీకేశుడు చిరునవ్వుతో ఈ మాటలు అన్నాడు.
Then, O Bharata, standing between the two armies, Hrishikesha, as if smiling, spoke these words to the grieving Arjuna.
अशोच्यानन्वशोचस्त्वं प्रज्ञावादांश्च भाषसे ।
गतासूनगतासूंश्च नानुशोचन्ति पण्डिताः ॥
అశోచ్యానన్వశోచస్త్వం ప్రజ్ఞావాదాంశ్చ భాషసే ।
గతాసూనగతాసూంశ్చ నానుశోచన్తి పణ్డితాః ॥
aśocyānanvaśocastvaṃ prajñāvādāṃśca bhāṣase |
gatāsūnagatāsūṃśca nānuśocanti paṇḍitāḥ ||
శ్రీ భగవానుడు అన్నాడు: దుఃఖించదగని వారి కోసం దుఃఖిస్తున్నావు, అయినా జ్ఞానుల వంటి మాటలు మాట్లాడుతున్నావు. పండితులు మరణించిన వారి కోసం గానీ, జీవించి ఉన్నవారి కోసం గానీ దుఃఖించరు.
Shri Krishna said: You grieve for those who are not to be grieved for, and yet you speak words of wisdom. The wise grieve neither for the dead nor for the living.
न त्वेवाहं जातु नासं न त्वं नेमे जनाधिपाः ।
न चैव न भविष्यामः सर्वे वयमतः परम् ॥
న త్వేవాహం జాతు నాసం న త్వం నేమే జనాధిపాః ।
న చైవ న భవిష్యామః సర్వే వయమతః పరమ్ ॥
na tvevāhaṃ jātu nāsaṃ na tvaṃ neme janādhipāḥ |
na caiva na bhaviṣyāmaḥ sarve vayamataḥ param ||
నేను గానీ, నీవు గానీ, ఈ రాజులు గానీ లేని కాలం ఎన్నడూ లేదు. ఇక ముందు కూడా మనమెవరం ఉండకుండా పోము.
Never was there a time when I did not exist, nor you, nor these kings; and never in the future will any of us cease to exist.
देहिनोऽस्मिन्यथा देहे कौमारं यौवनं जरा ।
तथा देहान्तरप्राप्तिर्धीरस्तत्र न मुह्यति ॥
దేహినోఽస్మిన్యథా దేహే కౌమారం యౌవనం జరా ।
తథా దేహాన్తరప్రాప్తిర్ధీరస్తత్ర న ముహ్యతి ॥
dehino’sminyathā dehe kaumāraṃ yauvanaṃ jarā |
tathā dehāntaraprāptirdhīrastatra na muhyati ||
ఈ దేహంలో ఆత్మకు బాల్యం, యౌవనం, వార్ధక్యం ఎలా వస్తాయో, అలాగే మరణం తరువాత మరో దేహం వస్తుంది. ధీరుడు దీనికి మోహపడడు.
Just as the soul in this body passes through childhood, youth and old age, so too it passes into another body at death. The wise are not bewildered by this.
मात्रास्पर्शास्तु कौन्तेय शीतोष्णसुखदुःखदाः ।
आगमापायिनोऽनित्यास्तांस्तितिक्षस्व भारत ॥
మాత్రాస్పర్శాస్తు కౌన్తేయ శీతోష్ణసుఖదుఃఖదాః ।
ఆగమాపాయినోఽనిత్యాస్తాంస్తితిక్షస్వ భారత ॥
mātrāsparśāstu kaunteya śītoṣṇasukhaduḥkhadāḥ |
āgamāpāyino’nityāstāṃstitikṣasva bhārata ||
ఇంద్రియాలు విషయాలతో కలిసినప్పుడు చలి వేడి, సుఖదుఃఖాలు కలుగుతాయి. అవి వస్తూ పోతూ ఉంటాయి, శాశ్వతం కావు. భారతా! వాటిని ఓర్పుతో సహించు.
The contact of the senses with their objects brings cold and heat, pleasure and pain. They come and go and do not last; bear them patiently, O Bharata.
यं हि न व्यथयन्त्येते पुरुषं पुरुषर्षभ ।
समदुःखसुखं धीरं सोऽमृतत्वाय कल्पते ॥
యం హి న వ్యథయన్త్యేతే పురుషం పురుషర్షభ ।
సమదుఃఖసుఖం ధీరం సోఽమృతత్వాయ కల్పతే ॥
yaṃ hi na vyathayantyete puruṣaṃ puruṣarṣabha |
samaduḥkhasukhaṃ dhīraṃ so’mṛtatvāya kalpate ||
పురుషశ్రేష్ఠా! వీటికి చలించకుండా, సుఖదుఃఖాలలో సమంగా ఉండే ధీరుడే అమృతత్వానికి (మోక్షానికి) అర్హుడవుతాడు.
The person who is not shaken by these, O best of men, who stays the same in pleasure and pain and remains steady, becomes fit for immortality.
नासतो विद्यते भावो नाभावो विद्यते सतः ।
उभयोरपि दृष्टोऽन्तस्त्वनयोस्तत्त्वदर्शिभिः ॥
నాసతో విద్యతే భావో నాభావో విద్యతే సతః ।
ఉభయోరపి దృష్టోఽన్తస్త్వనయోస్తత్త్వదర్శిభిః ॥
nāsato vidyate bhāvo nābhāvo vidyate sataḥ |
ubhayorapi dṛṣṭo’ntastvanayostattvadarśibhiḥ ||
అసత్యమైనదానికి ఉనికి లేదు; సత్యమైనదానికి నాశనం లేదు. తత్త్వదర్శులు ఈ రెండింటి స్వరూపాన్ని తెలుసుకున్నారు.
The unreal has no lasting existence, and the real never ceases to be. Those who see the truth have understood the nature of both.
अविनाशि तु तद्विद्धि येन सर्वमिदं ततम् ।
विनाशमव्ययस्यास्य न कश्चित् कर्तुमर्हति ॥
అవినాశి తు తద్విద్ధి యేన సర్వమిదం తతమ్ ।
వినాశమవ్యయస్యాస్య న కశ్చిత్ కర్తుమర్హతి ॥
avināśi tu tadviddhi yena sarvamidaṃ tatam |
vināśamavyayasyāsya na kaścit kartumarhati ||
ఈ సమస్తాన్ని వ్యాపించి ఉన్నది నాశనం లేనిదని తెలుసుకో. నాశరహితమైన దానిని ఎవరూ నాశనం చేయలేరు.
Know that what pervades this entire body is indestructible. No one can destroy that imperishable reality.
अन्तवन्त इमे देहा नित्यस्योक्ताः शरीरिणः ।
अनाशिनोऽप्रमेयस्य तस्माद्युध्यस्व भारत ॥
అన్తవన్త ఇమే దేహా నిత్యస్యోక్తాః శరీరిణః ।
అనాశినోఽప్రమేయస్య తస్మాద్యుధ్యస్వ భారత ॥
antavanta ime dehā nityasyoktāḥ śarīriṇaḥ |
anāśino’prameyasya tasmādyudhyasva bhārata ||
నిత్యమైన, నాశనం లేని, అపరిమితమైన ఆత్మ ధరించే ఈ దేహాలు నశించేవని చెప్పబడింది. కాబట్టి, భారతా, యుద్ధం చెయ్యి.
The bodies of the eternal, indestructible and immeasurable soul are said to come to an end. Therefore fight, O Bharata.
य एनं वेत्ति हन्तारं यश्चैनं मन्यते हतम् ।
उभौ तौ न विजानीतो नायं हन्ति न हन्यते ॥
య ఏనం వేత్తి హన్తారం యశ్చైనం మన్యతే హతమ్ ।
ఉభౌ తౌ న విజానీతో నాయం హన్తి న హన్యతే ॥
ya enaṃ vetti hantāraṃ yaścainaṃ manyate hatam |
ubhau tau na vijānīto nāyaṃ hanti na hanyate ||
ఆత్మ చంపుతుందని అనుకునేవాడు, ఆత్మ చంపబడుతుందని అనుకునేవాడు — ఇద్దరూ సత్యం తెలియనివారే. ఆత్మ చంపదు, చంపబడదు.
One who thinks the soul is a killer, and one who thinks it is killed — neither of them understands. The soul neither kills nor is killed.
न जायते म्रियते वा कदाचि
न्नायं भूत्वा भविता वा न भूयः ।
अजो नित्यः शाश्वतोऽयं पुराणो
न हन्यते हन्यमाने शरीरे ॥
న జాయతే మ్రియతే వా కదాచి
న్నాయం భూత్వా భవితా వా న భూయః ।
అజో నిత్యః శాశ్వతోఽయం పురాణో
న హన్యతే హన్యమానే శరీరే ॥
na jāyate mriyate vā kadāci
nnāyaṃ bhūtvā bhavitā vā na bhūyaḥ |
ajo nityaḥ śāśvato’yaṃ purāṇo
na hanyate hanyamāne śarīre ||
ఆత్మకు జననం లేదు, మరణం లేదు. అది ఒకప్పుడు పుట్టి, తరువాత లేకుండా పోయేది కాదు. అది జన్మరహితం, నిత్యం, శాశ్వతం, పురాతనం; దేహం చంపబడినా ఆత్మ చంపబడదు.
The soul is never born and never dies. It did not come into being and will not cease to be. It is unborn, eternal, everlasting and ancient; it is not killed when the body is killed.
वेदाविनाशिनं नित्यं य एनमजमव्ययम् ।
कथं स पुरुषः पार्थ कं घातयति हन्ति कम् ॥
వేదావినాశినం నిత్యం య ఏనమజమవ్యయమ్ ।
కథం స పురుషః పార్థ కం ఘాతయతి హన్తి కమ్ ॥
vedāvināśinaṃ nityaṃ ya enamajamavyayam |
kathaṃ sa puruṣaḥ pārtha kaṃ ghātayati hanti kam ||
పార్థా! ఆత్మ నాశనం లేనిది, నిత్యమైనది, జన్మరహితమైనది, మార్పులేనిది అని తెలిసినవాడు ఎవరినైనా ఎలా చంపుతాడు, ఎలా చంపిస్తాడు?
O Partha, how can a person who knows the soul to be indestructible, eternal, unborn and unchanging kill anyone, or cause anyone to be killed?
वासांसि जीर्णानि यथा विहाय
नवानि गृह्णाति नरोऽपराणि ।
तथा शरीराणि विहाय जीर्णा
न्यन्यानि संयाति नवानि देही ॥
వాసాంసి జీర్ణాని యథా విహాయ
నవాని గృహ్ణాతి నరోఽపరాణి ।
తథా శరీరాణి విహాయ జీర్ణా
న్యన్యాని సంయాతి నవాని దేహీ ॥
vāsāṃsi jīrṇāni yathā vihāya
navāni gṛhṇāti naro’parāṇi |
tathā śarīrāṇi vihāya jīrṇā
nyanyāni saṃyāti navāni dehī ||
మనిషి చిరిగిన పాత బట్టలను విడిచి కొత్త బట్టలు ధరించినట్లే, ఆత్మ జీర్ణమైన దేహాలను విడిచి కొత్త దేహాలలో ప్రవేశిస్తుంది.
Just as a person throws away worn-out clothes and puts on new ones, the soul leaves worn-out bodies and enters new ones.
नैनं छिन्दन्ति शस्त्राणि नैनं दहति पावकः ।
न चैनं क्लेदयन्त्यापो न शोषयति मारुतः ॥
నైనం ఛిన్దన్తి శస్త్రాణి నైనం దహతి పావకః ।
న చైనం క్లేదయన్త్యాపో న శోషయతి మారుతః ॥
nainaṃ chindanti śastrāṇi nainaṃ dahati pāvakaḥ |
na cainaṃ kledayantyāpo na śoṣayati mārutaḥ ||
ఆత్మను ఆయుధాలు ఛేదించలేవు, అగ్ని దహించలేదు, నీరు తడపలేదు, గాలి ఎండబెట్టలేదు.
Weapons cannot cut the soul, fire cannot burn it, water cannot wet it and wind cannot dry it.
अच्छेद्योऽयमदाह्योऽयमक्लेद्योऽशोष्य एव च ।
नित्यः सर्वगतः स्थाणुरचलोऽयं सनातनः ॥
అచ్ఛేద్యోఽయమదాహ్యోఽయమక్లేద్యోఽశోష్య ఏవ చ ।
నిత్యః సర్వగతః స్థాణురచలోఽయం సనాతనః ॥
acchedyo’yamadāhyo’yamakledyo’śoṣya eva ca |
nityaḥ sarvagataḥ sthāṇuracalo’yaṃ sanātanaḥ ||
ఆత్మను ఛేదించలేము, కాల్చలేము, తడపలేము, ఎండబెట్టలేము. అది నిత్యం, సర్వవ్యాపి, స్థిరం, అచలం, సనాతనం.
The soul cannot be cut, burnt, made wet or dried. It is eternal, all-pervading, stable, unmoving and everlasting.
अव्यक्तोऽयमचिन्त्योऽयमविकार्योऽयमुच्यते ।
तस्मादेवं विदित्वैनं नानुशोचितुमर्हसि ॥
అవ్యక్తోఽయమచిన్త్యోఽయమవికార్యోఽయముచ్యతే ।
తస్మాదేవం విదిత్వైనం నానుశోచితుమర్హసి ॥
avyakto’yamacintyo’yamavikāryo’yamucyate |
tasmādevaṃ viditvainaṃ nānuśocitumarhasi ||
ఆత్మ కంటికి కనిపించనిది, ఊహకు అందనిది, మార్పులేనిది అని చెప్పబడింది. దీనిని ఇలా తెలుసుకొని నీవు దుఃఖించకూడదు.
The soul is said to be invisible, beyond thought and unchanging. Knowing it to be so, you should not grieve.
अथ चैनं नित्यजातं नित्यं वा मन्यसे मृतम् ।
तथापि त्वं महाबाहो नैवं शोचितुमर्हसि ॥
అథ చైనం నిత్యజాతం నిత్యం వా మన్యసే మృతమ్ ।
తథాపి త్వం మహాబాహో నైవం శోచితుమర్హసి ॥
atha cainaṃ nityajātaṃ nityaṃ vā manyase mṛtam |
tathāpi tvaṃ mahābāho naivaṃ śocitumarhasi ||
మహాబాహూ! ఆత్మ ఎప్పుడూ పుడుతూ, ఎప్పుడూ చనిపోతూ ఉంటుందని నీవు భావించినా, అప్పుడు కూడా నీవు దుఃఖించాల్సిన పని లేదు.
Even if you think the soul is always being born and always dying, O mighty-armed one, even then you have no reason to grieve.
जातस्य हि ध्रुवो मृत्युर्ध्रुवं जन्म मृतस्य च ।
तस्मादपरिहार्येऽर्थे न त्वं शोचितुमर्हसि ॥
జాతస్య హి ధ్రువో మృత్యుర్ధ్రువం జన్మ మృతస్య చ ।
తస్మాదపరిహార్యేఽర్థే న త్వం శోచితుమర్హసి ॥
jātasya hi dhruvo mṛtyurdhruvaṃ janma mṛtasya ca |
tasmādaparihārye’rthe na tvaṃ śocitumarhasi ||
పుట్టినవాడికి మరణం తప్పదు, మరణించినవాడికి జన్మ తప్పదు. కాబట్టి తప్పించుకోలేని విషయం గురించి నీవు దుఃఖించకూడదు.
Death is certain for one who is born, and birth is certain for one who dies. So you should not grieve over what cannot be avoided.
अव्यक्तादीनि भूतानि व्यक्तमध्यानि भारत ।
अव्यक्तनिधनान्येव तत्र का परिदेवना ॥
అవ్యక్తాదీని భూతాని వ్యక్తమధ్యాని భారత ।
అవ్యక్తనిధనాన్యేవ తత్ర కా పరిదేవనా ॥
avyaktādīni bhūtāni vyaktamadhyāni bhārata |
avyaktanidhanānyeva tatra kā paridevanā ||
భారతా! ప్రాణులు పుట్టకముందు కనిపించవు, మధ్యలో కనిపిస్తాయి, మరణం తరువాత మళ్లీ కనిపించవు. ఇందులో దుఃఖించడానికి ఏముంది?
All beings are unseen before birth, seen in between, and unseen again after death, O Bharata. What is there to lament in this?
आश्चर्यवत्पश्यति कश्चिदेन
माश्चर्यवद्वदति तथैव चान्यः ।
आश्चर्यवच्चैनमन्यः श्रृणोति
श्रुत्वाप्येनं वेद न चैव कश्चित् ॥
ఆశ్చర్యవత్పశ్యతి కశ్చిదేన
మాశ్చర్యవద్వదతి తథైవ చాన్యః ।
ఆశ్చర్యవచ్చైనమన్యః శ్రృణోతి
శ్రుత్వాప్యేనం వేద న చైవ కశ్చిత్ ॥
āścaryavatpaśyati kaścidena
māścaryavadvadati tathaiva cānyaḥ |
āścaryavaccainamanyaḥ śrṛṇoti
śrutvāpyenaṃ veda na caiva kaścit ||
కొందరు ఆత్మను ఆశ్చర్యంగా చూస్తారు, కొందరు ఆశ్చర్యంగా వర్ణిస్తారు, కొందరు ఆశ్చర్యంగా వింటారు; అయినా విన్న తరువాత కూడా దానిని నిజంగా ఎవరూ తెలుసుకోలేరు.
Some see the soul as a wonder, some speak of it as a wonder, and some hear of it as a wonder; yet even after hearing about it, no one truly understands it.
देही नित्यमवध्योऽयं देहे सर्वस्य भारत ।
तस्मात्सर्वाणि भूतानि न त्वं शोचितुमर्हसि ॥
దేహీ నిత్యమవధ్యోఽయం దేహే సర్వస్య భారత ।
తస్మాత్సర్వాణి భూతాని న త్వం శోచితుమర్హసి ॥
dehī nityamavadhyo’yaṃ dehe sarvasya bhārata |
tasmātsarvāṇi bhūtāni na tvaṃ śocitumarhasi ||
భారతా! అన్ని ప్రాణుల దేహాలలో ఉండే ఆత్మను ఎప్పటికీ చంపలేము. కాబట్టి ఏ ప్రాణి కోసమూ నీవు దుఃఖించకూడదు.
The soul that dwells in the body of every being can never be killed, O Bharata. So you should not grieve for any living being.
स्वधर्ममपि चावेक्ष्य न विकम्पितुमर्हसि ।
धर्म्याद्धि युद्धाछ्रेयोऽन्यत्क्षत्रियस्य न विद्यते ॥
స్వధర్మమపి చావేక్ష్య న వికమ్పితుమర్హసి ।
ధర్మ్యాద్ధి యుద్ధాఛ్రేయోఽన్యత్క్షత్రియస్య న విద్యతే ॥
svadharmamapi cāvekṣya na vikampitumarhasi |
dharmyāddhi yuddhāchreyo’nyatkṣatriyasya na vidyate ||
నీ స్వధర్మాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకున్నా నీవు వెనకాడకూడదు. క్షత్రియునికి ధర్మయుద్ధం కంటే శ్రేయస్కరమైనది మరొకటి లేదు.
Considering your own duty as well, you should not hesitate. For a warrior there is nothing better than a battle fought for righteousness.
यदृच्छया चोपपन्नं स्वर्गद्वारमपावृतम् ।
सुखिनः क्षत्रियाः पार्थ लभन्ते युद्धमीदृशम् ॥
యదృచ్ఛయా చోపపన్నం స్వర్గద్వారమపావృతమ్ ।
సుఖినః క్షత్రియాః పార్థ లభన్తే యుద్ధమీదృశమ్ ॥
yadṛcchayā copapannaṃ svargadvāramapāvṛtam |
sukhinaḥ kṣatriyāḥ pārtha labhante yuddhamīdṛśam ||
పార్థా! తాము కోరకుండానే తెరిచిన స్వర్గద్వారంలా వచ్చే ఇటువంటి యుద్ధం అదృష్టవంతులైన క్షత్రియులకే లభిస్తుంది.
Fortunate are the warriors, O Partha, who get such a war without seeking it — it comes to them like an open gate to heaven.
अथ चैत्त्वमिमं धर्म्यं संग्रामं न करिष्यसि ।
ततः स्वधर्मं कीर्तिं च हित्वा पापमवाप्स्यसि ॥
అథ చైత్త్వమిమం ధర్మ్యం సంగ్రామం న కరిష్యసి ।
తతః స్వధర్మం కీర్తిం చ హిత్వా పాపమవాప్స్యసి ॥
atha caittvamimaṃ dharmyaṃ saṃgrāmaṃ na kariṣyasi |
tataḥ svadharmaṃ kīrtiṃ ca hitvā pāpamavāpsyasi ||
కానీ ఈ ధర్మయుద్ధం చేయకపోతే నీవు స్వధర్మాన్ని, కీర్తిని కోల్పోయి పాపాన్ని పొందుతావు.
But if you refuse to fight this righteous war, you will abandon your duty and your good name, and you will incur sin.
अकीर्तिं चापि भूतानि कथयिष्यन्ति तेऽव्ययाम् ।
संभावितस्य चाकीर्तिर्मरणादतिरिच्यते ॥
అకీర్తిం చాపి భూతాని కథయిష్యన్తి తేఽవ్యయామ్ ।
సంభావితస్య చాకీర్తిర్మరణాదతిరిచ్యతే ॥
akīrtiṃ cāpi bhūtāni kathayiṣyanti te’vyayām |
saṃbhāvitasya cākīrtirmaraṇādatiricyate ||
ప్రజలు నీ అపకీర్తిని చాలా కాలం చెప్పుకుంటారు. గౌరవం పొందినవానికి అపకీర్తి మరణం కంటే దారుణమైనది.
People will speak of your disgrace for a long time, and for a respected person, dishonour is worse than death.
भयाद्रणादुपरतं मंस्यन्ते त्वां महारथाः ।
येषां च त्वं बहुमतो भूत्वा यास्यसि लाघवम् ॥
భయాద్రణాదుపరతం మంస్యన్తే త్వాం మహారథాః ।
యేషాం చ త్వం బహుమతో భూత్వా యాస్యసి లాఘవమ్ ॥
bhayādraṇāduparataṃ maṃsyante tvāṃ mahārathāḥ |
yeṣāṃ ca tvaṃ bahumato bhūtvā yāsyasi lāghavam ||
భయంతో యుద్ధం నుండి వెనుదిరిగావని మహారథులు భావిస్తారు. నిన్ను గొప్పగా గౌరవించినవారే నిన్ను చిన్నచూపు చూస్తారు.
The great warriors will think you fled from battle out of fear, and those who held you in high regard will think little of you.
अवाच्यवादांश्च बहून् वदिष्यन्ति तवाहिताः ।
निन्दन्तस्तव सामर्थ्यं ततो दुःखतरं नु किम् ॥
అవాచ్యవాదాంశ్చ బహూన్ వదిష్యన్తి తవాహితాః ।
నిన్దన్తస్తవ సామర్థ్యం తతో దుఃఖతరం ను కిమ్ ॥
avācyavādāṃśca bahūn vadiṣyanti tavāhitāḥ |
nindantastava sāmarthyaṃ tato duḥkhataraṃ nu kim ||
నీ శత్రువులు నీ సామర్థ్యాన్ని నిందిస్తూ అనకూడని మాటలెన్నో అంటారు. అంతకంటే బాధాకరమైనది ఏముంటుంది?
Your enemies will mock your strength and say many cruel things. What could be more painful than that?
हतो वा प्राप्स्यसि स्वर्गं जित्वा वा भोक्ष्यसे महीम् ।
तस्मादुत्तिष्ठ कौन्तेय युद्धाय कृतनिश्चयः ॥
హతో వా ప్రాప్స్యసి స్వర్గం జిత్వా వా భోక్ష్యసే మహీమ్ ।
తస్మాదుత్తిష్ఠ కౌన్తేయ యుద్ధాయ కృతనిశ్చయః ॥
hato vā prāpsyasi svargaṃ jitvā vā bhokṣyase mahīm |
tasmāduttiṣṭha kaunteya yuddhāya kṛtaniścayaḥ ||
యుద్ధంలో మరణిస్తే స్వర్గం పొందుతావు; గెలిస్తే భూమిని అనుభవిస్తావు. కాబట్టి, కౌంతేయా, యుద్ధానికి నిశ్చయించుకొని లేచి నిలబడు.
If you die in battle you will attain heaven; if you win you will enjoy the earth. So rise, O son of Kunti, resolved to fight.
सुखदुःखे समे कृत्वा लाभालाभौ जयाजयौ ।
ततो युद्धाय युज्यस्व नैवं पापमवाप्स्यसि ॥
సుఖదుఃఖే సమే కృత్వా లాభాలాభౌ జయాజయౌ ।
తతో యుద్ధాయ యుజ్యస్వ నైవం పాపమవాప్స్యసి ॥
sukhaduḥkhe same kṛtvā lābhālābhau jayājayau |
tato yuddhāya yujyasva naivaṃ pāpamavāpsyasi ||
సుఖదుఃఖాలు, లాభనష్టాలు, జయాపజయాలను సమానంగా భావించి యుద్ధానికి సిద్ధపడు. ఇలా చేస్తే నీకు పాపం అంటదు.
Treat pleasure and pain, gain and loss, victory and defeat alike, and then prepare for battle. Fighting this way, you will not incur sin.
एषा तेऽभिहिता सांख्ये बुद्धिर्योगे त्विमां श्रृणु ।
बुद्ध्यायुक्तो यया पार्थ कर्मबन्धं प्रहास्यसि ॥
ఏషా తేఽభిహితా సాంఖ్యే బుద్ధిర్యోగే త్విమాం శ్రృణు ।
బుద్ధ్యాయుక్తో యయా పార్థ కర్మబన్ధం ప్రహాస్యసి ॥
eṣā te’bhihitā sāṃkhye buddhiryoge tvimāṃ śrṛṇu |
buddhyāyukto yayā pārtha karmabandhaṃ prahāsyasi ||
ఇంతవరకు నీకు సాంఖ్య (జ్ఞాన) దృష్టితో చెప్పాను. ఇప్పుడు బుద్ధియోగం గురించి విను; దీనితో నీవు కర్మబంధం నుండి విముక్తుడవుతావు.
So far I have explained this to you as knowledge (Sankhya). Now hear it as the yoga of the intellect, with which you will break free from the bondage of action.
नेहाभिक्रमनाशोऽस्ति प्रत्यवायो न विद्यते ।
स्वल्पमप्यस्य धर्मस्य त्रायते महतो भयात् ॥
నేహాభిక్రమనాశోఽస్తి ప్రత్యవాయో న విద్యతే ।
స్వల్పమప్యస్య ధర్మస్య త్రాయతే మహతో భయాత్ ॥
nehābhikramanāśo’sti pratyavāyo na vidyate |
svalpamapyasya dharmasya trāyate mahato bhayāt ||
ఈ మార్గంలో చేసిన ప్రయత్నం వృథా కాదు, విపరీత ఫలితం ఉండదు. ఈ ధర్మాన్ని కొంచెం ఆచరించినా గొప్ప భయం నుండి రక్షిస్తుంది.
On this path no effort is ever wasted and no harm results. Even a little practice of this dharma protects one from great fear.
व्यवसायात्मिका बुद्धिरेकेह कुरुनन्दन ।
बहुशाखा ह्यनन्ताश्च बुद्धयोऽव्यवसायिनाम् ॥
వ్యవసాయాత్మికా బుద్ధిరేకేహ కురునన్దన ।
బహుశాఖా హ్యనన్తాశ్చ బుద్ధయోఽవ్యవసాయినామ్ ॥
vyavasāyātmikā buddhirekeha kurunandana |
bahuśākhā hyanantāśca buddhayo’vyavasāyinām ||
కురునందనా! ఈ మార్గంలో నిశ్చయాత్మకమైన బుద్ధి ఒకే లక్ష్యంపై ఉంటుంది; నిశ్చయం లేనివారి ఆలోచనలు అనేక శాఖలుగా అంతులేకుండా విస్తరిస్తాయి.
On this path the resolute intellect is focused on one goal, O joy of the Kurus, but the thoughts of the irresolute branch out endlessly.
यामिमां पुष्पितां वाचं प्रवदन्त्यविपश्चितः ।
वेदवादरताः पार्थ नान्यदस्तीति वादिनः ॥
యామిమాం పుష్పితాం వాచం ప్రవదన్త్యవిపశ్చితః ।
వేదవాదరతాః పార్థ నాన్యదస్తీతి వాదినః ॥
yāmimāṃ puṣpitāṃ vācaṃ pravadantyavipaścitaḥ |
vedavādaratāḥ pārtha nānyadastīti vādinaḥ ||
పార్థా! అల్పబుద్ధులు ఫలాలను వాగ్దానం చేసే వేదాల ఆకర్షణీయమైన మాటలలో ఆనందిస్తూ, దానికి మించినది ఏదీ లేదని అంటారు.
People of limited understanding delight in the flowery words of the Vedas that promise rewards, O Partha, and claim there is nothing beyond them.
कामात्मानः स्वर्गपरा जन्मकर्मफलप्रदाम् ।
क्रियाविशेषबहुलां भोगैश्वर्यगतिं प्रति ॥
కామాత్మానః స్వర్గపరా జన్మకర్మఫలప్రదామ్ ।
క్రియావిశేషబహులాం భోగైశ్వర్యగతిం ప్రతి ॥
kāmātmānaḥ svargaparā janmakarmaphalapradām |
kriyāviśeṣabahulāṃ bhogaiśvaryagatiṃ prati ||
కోరికలతో నిండి స్వర్గమే లక్ష్యంగా భోగైశ్వర్యాల కోసం అనేక క్రియలను చెబుతారు; అవి కర్మఫలంగా మళ్లీ జన్మనే ఇస్తాయి.
Full of desire and aiming for heaven, they recommend many elaborate rituals for pleasure and power, which only lead to rebirth as the result of action.
भोगैश्वर्यप्रसक्तानां तयापहृतचेतसाम् ।
व्यवसायात्मिका बुद्धिः समाधौ न विधीयते ॥
భోగైశ్వర్యప్రసక్తానాం తయాపహృతచేతసామ్ ।
వ్యవసాయాత్మికా బుద్ధిః సమాధౌ న విధీయతే ॥
bhogaiśvaryaprasaktānāṃ tayāpahṛtacetasām |
vyavasāyātmikā buddhiḥ samādhau na vidhīyate ||
భోగైశ్వర్యాలపై ఆసక్తి కలిగి, ఆ మాటలకు మనసు ఆకర్షితమైనవారికి సమాధిలో నిలిచే నిశ్చయాత్మక బుద్ధి కలగదు.
Those attached to pleasure and power, whose minds are carried away by such talk, do not develop the steady, resolute intellect needed for deep meditation.
त्रैगुण्यविषया वेदा निस्त्रैगुण्यो भवार्जुन ।
निर्द्वन्द्वो नित्यसत्त्वस्थो निर्योगक्षेम आत्मवान् ॥
త్రైగుణ్యవిషయా వేదా నిస్త్రైగుణ్యో భవార్జున ।
నిర్ద్వన్ద్వో నిత్యసత్త్వస్థో నిర్యోగక్షేమ ఆత్మవాన్ ॥
traiguṇyaviṣayā vedā nistraiguṇyo bhavārjuna |
nirdvandvo nityasattvastho niryogakṣema ātmavān ||
వేదాలు త్రిగుణాలకు సంబంధించిన విషయాలను చెబుతాయి. అర్జునా! నీవు త్రిగుణాలకు అతీతుడవై, ద్వంద్వాలు లేకుండా, ఎల్లప్పుడూ సత్త్వంలో నిలిచి, యోగక్షేమాల చింత లేకుండా, ఆత్మనిష్ఠుడవై ఉండు.
The Vedas speak of the three qualities of nature. Rise above them, Arjuna — free from the pairs of opposites, always steady in goodness, free from worry about gaining and keeping, and centred in the Self.
यावानर्थ उदपाने सर्वतः संप्लुतोदके ।
तावान्सर्वेषु वेदेषु ब्राह्मणस्य विजानतः ॥
యావానర్థ ఉదపానే సర్వతః సంప్లుతోదకే ।
తావాన్సర్వేషు వేదేషు బ్రాహ్మణస్య విజానతః ॥
yāvānartha udapāne sarvataḥ saṃplutodake |
tāvānsarveṣu vedeṣu brāhmaṇasya vijānataḥ ||
అన్ని వైపులా నీరు నిండిన చోట చిన్న బావికి ఎంత ప్రయోజనం ఉంటుందో, తత్త్వం తెలిసిన బ్రాహ్మణునికి అన్ని వేదాల వల్ల అంతే ప్రయోజనం.
For one who has realised the truth, all the Vedas are of as much use as a small well when there is water flooding everywhere.
कर्मण्येवाधिकारस्ते मा फलेषु कदाचन ।
मा कर्मफलहेतुर्भूर्मा ते सङ्गोऽस्त्वकर्मणि ॥
కర్మణ్యేవాధికారస్తే మా ఫలేషు కదాచన ।
మా కర్మఫలహేతుర్భూర్మా తే సఙ్గోఽస్త్వకర్మణి ॥
karmaṇyevādhikāraste mā phaleṣu kadācana |
mā karmaphalaheturbhūrmā te saṅgo’stvakarmaṇi ||
కర్మ చేయడంలోనే నీకు అధికారం ఉంది, దాని ఫలాలపై ఎప్పుడూ లేదు. కర్మఫలమే నీ ప్రేరణ కాకూడదు; అలాగని కర్మ చేయకుండా ఉండడంపై కూడా ఆసక్తి కూడదు.
You have a right to your actions, but never to their results. Do not let the results of action be your motive, and do not become attached to not acting.
योगस्थः कुरु कर्माणि सङ्गं त्यक्त्वा धनञ्जय ।
सिद्ध्यसिद्ध्योः समो भूत्वा समत्वं योग उच्यते ॥
యోగస్థః కురు కర్మాణి సఙ్గం త్యక్త్వా ధనఞ్జయ ।
సిద్ధ్యసిద్ధ్యోః సమో భూత్వా సమత్వం యోగ ఉచ్యతే ॥
yogasthaḥ kuru karmāṇi saṅgaṃ tyaktvā dhanañjaya |
siddhyasiddhyoḥ samo bhūtvā samatvaṃ yoga ucyate ||
ధనంజయా! ఆసక్తిని విడిచి, జయాపజయాలలో సమభావంతో యోగంలో నిలిచి కర్మలు చెయ్యి. ఈ సమత్వాన్నే యోగం అంటారు.
Do your work steadfast in yoga, O Dhananjaya, giving up attachment and remaining even-minded in success and failure. This evenness of mind is called yoga.
दूरेण ह्यवरं कर्म बुद्धियोगाद्धनञ्जय ।
बुद्धौ शरणमन्विच्छ कृपणाः फलहेतवः ॥
దూరేణ హ్యవరం కర్మ బుద్ధియోగాద్ధనఞ్జయ ।
బుద్ధౌ శరణమన్విచ్ఛ కృపణాః ఫలహేతవః ॥
dūreṇa hyavaraṃ karma buddhiyogāddhanañjaya |
buddhau śaraṇamanviccha kṛpaṇāḥ phalahetavaḥ ||
ధనంజయా! బుద్ధియోగంతో చేసే కర్మ కంటే కోరికతో చేసే కర్మ చాలా తక్కువది. ఈ బుద్ధిని శరణు పొందు; ఫలం కోసమే పనిచేసేవారు దీనులు.
Action done with desire is far inferior to action guided by wisdom, O Dhananjaya. Take refuge in this wisdom; those who work only for results are pitiable.
बुद्धियुक्तो जहातीह उभे सुकृतदुष्कृते ।
तस्माद्योगाय युज्यस्व योगः कर्मसु कौशलम् ॥
బుద్ధియుక్తో జహాతీహ ఉభే సుకృతదుష్కృతే ।
తస్మాద్యోగాయ యుజ్యస్వ యోగః కర్మసు కౌశలమ్ ॥
buddhiyukto jahātīha ubhe sukṛtaduṣkṛte |
tasmādyogāya yujyasva yogaḥ karmasu kauśalam ||
ఈ బుద్ధితో కూడినవాడు ఈ జన్మలోనే పుణ్యపాపాలు రెండింటినీ విడిచిపెడతాడు. కాబట్టి యోగానికి అంకితమవ్వు; కర్మలలో నైపుణ్యమే యోగం.
One who is united with this wisdom leaves behind both good and bad results in this very life. So devote yourself to yoga — yoga is skill in action.
कर्मजं बुद्धियुक्ता हि फलं त्यक्त्वा मनीषिणः ।
जन्मबन्धविनिर्मुक्ताः पदं गच्छन्त्यनामयम् ॥
కర్మజం బుద్ధియుక్తా హి ఫలం త్యక్త్వా మనీషిణః ।
జన్మబన్ధవినిర్ముక్తాః పదం గచ్ఛన్త్యనామయమ్ ॥
karmajaṃ buddhiyuktā hi phalaṃ tyaktvā manīṣiṇaḥ |
janmabandhavinirmuktāḥ padaṃ gacchantyanāmayam ||
ఈ బుద్ధితో కూడిన జ్ఞానులు కర్మఫలాలను విడిచి, జన్మబంధం నుండి విముక్తులై, దుఃఖం లేని పరమపదాన్ని పొందుతారు.
The wise, united with this understanding, give up the fruits of their actions, are freed from the bondage of birth, and reach the state beyond all sorrow.
यदा ते मोहकलिलं बुद्धिर्व्यतितरिष्यति ।
तदा गन्तासि निर्वेदं श्रोतव्यस्य श्रुतस्य च ॥
యదా తే మోహకలిలం బుద్ధిర్వ్యతితరిష్యతి ।
తదా గన్తాసి నిర్వేదం శ్రోతవ్యస్య శ్రుతస్య చ ॥
yadā te mohakalilaṃ buddhirvyatitariṣyati |
tadā gantāsi nirvedaṃ śrotavyasya śrutasya ca ||
నీ బుద్ధి మోహమనే బురదను దాటినప్పుడు, ఇంతవరకు విన్నదానిపై, ఇకపై వినబోయేదానిపై నీకు వైరాగ్యం కలుగుతుంది.
When your intellect crosses beyond the swamp of delusion, you will become indifferent to all that you have heard and all that you are yet to hear.
श्रुतिविप्रतिपन्ना ते यदा स्थास्यति निश्चला ।
समाधावचला बुद्धिस्तदा योगमवाप्स्यसि ॥
శ్రుతివిప్రతిపన్నా తే యదా స్థాస్యతి నిశ్చలా ।
సమాధావచలా బుద్ధిస్తదా యోగమవాప్స్యసి ॥
śrutivipratipannā te yadā sthāsyati niścalā |
samādhāvacalā buddhistadā yogamavāpsyasi ||
అనేక రకాల మాటలు విని కలవరపడిన నీ బుద్ధి సమాధిలో నిశ్చలంగా, స్థిరంగా నిలిచినప్పుడు నీవు యోగాన్ని పొందుతావు.
When your mind, now confused by many different teachings, becomes still and steady in deep meditation, then you will attain yoga.
स्थितप्रज्ञस्य का भाषा समाधिस्थस्य केशव ।
स्थितधीः किं प्रभाषेत किमासीत व्रजेत किम् ॥
స్థితప్రజ్ఞస్య కా భాషా సమాధిస్థస్య కేశవ ।
స్థితధీః కిం ప్రభాషేత కిమాసీత వ్రజేత కిమ్ ॥
sthitaprajñasya kā bhāṣā samādhisthasya keśava |
sthitadhīḥ kiṃ prabhāṣeta kimāsīta vrajeta kim ||
అర్జునుడు అన్నాడు: కేశవా! సమాధిలో నిలిచిన స్థితప్రజ్ఞుని లక్షణాలు ఏమిటి? అతను ఎలా మాట్లాడతాడు, ఎలా కూర్చుంటాడు, ఎలా నడుచుకుంటాడు?
Arjuna said: O Keshava, what are the signs of a person of steady wisdom who is established in meditation? How do they speak, how do they sit, and how do they walk?
प्रजहाति यदा कामान् सर्वान् पार्थ मनोगतान् ।
आत्मन्येवात्मना तुष्टः स्थितप्रज्ञस्तदोच्यते ॥
ప్రజహాతి యదా కామాన్ సర్వాన్ పార్థ మనోగతాన్ ।
ఆత్మన్యేవాత్మనా తుష్టః స్థితప్రజ్ఞస్తదోచ్యతే ॥
prajahāti yadā kāmān sarvān pārtha manogatān |
ātmanyevātmanā tuṣṭaḥ sthitaprajñastadocyate ||
శ్రీ భగవానుడు అన్నాడు: పార్థా! మనసులోని కోరికలన్నింటినీ విడిచిపెట్టి, తనలో తానే సంతృప్తిగా ఉండేవాడిని స్థితప్రజ్ఞుడు అంటారు.
Shri Krishna said: O Partha, when a person gives up all the desires of the mind and is content in the Self alone, that person is said to be of steady wisdom.
दुःखेष्वनुद्विग्नमनाः सुखेषु विगतस्पृहः ।
वीतरागभयक्रोधः स्थितधीर्मुनिरुच्यते ॥
దుఃఖేష్వనుద్విగ్నమనాః సుఖేషు విగతస్పృహః ।
వీతరాగభయక్రోధః స్థితధీర్మునిరుచ్యతే ॥
duḥkheṣvanudvignamanāḥ sukheṣu vigataspṛhaḥ |
vītarāgabhayakrodhaḥ sthitadhīrmunirucyate ||
దుఃఖాలలో మనసు కలత చెందనివాడు, సుఖాలపై ఆశ లేనివాడు, రాగం, భయం, క్రోధం లేనివాడు — అటువంటి మునిని స్థితప్రజ్ఞుడు అంటారు.
One who is not disturbed by sorrow, who does not crave pleasure, and who is free from attachment, fear and anger — such a sage is called a person of steady wisdom.
यः सर्वत्रानभिस्नेहस्तत्तत्प्राप्य शुभाशुभम् ।
नाभिनन्दति न द्वेष्टि तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता ॥
యః సర్వత్రానభిస్నేహస్తత్తత్ప్రాప్య శుభాశుభమ్ ।
నాభినన్దతి న ద్వేష్టి తస్య ప్రజ్ఞా ప్రతిష్ఠితా ॥
yaḥ sarvatrānabhisnehastattatprāpya śubhāśubham |
nābhinandati na dveṣṭi tasya prajñā pratiṣṭhitā ||
అన్నింటిపై ఆసక్తి లేకుండా, శుభం కలిగినప్పుడు పొంగిపోకుండా, అశుభం కలిగినప్పుడు ద్వేషించకుండా ఉండేవాని ప్రజ్ఞ స్థిరమైనది.
One who is free from attachment everywhere, who neither rejoices at good fortune nor resents bad — that person’s wisdom is firmly established.
यदा संहरते चायं कूर्मोऽङ्गानीव सर्वशः ।
इन्द्रियाणीन्द्रियार्थेभ्यस्तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता ॥
యదా సంహరతే చాయం కూర్మోఽఙ్గానీవ సర్వశః ।
ఇన్ద్రియాణీన్ద్రియార్థేభ్యస్తస్య ప్రజ్ఞా ప్రతిష్ఠితా ॥
yadā saṃharate cāyaṃ kūrmo’ṅgānīva sarvaśaḥ |
indriyāṇīndriyārthebhyastasya prajñā pratiṣṭhitā ||
తాబేలు తన అవయవాలను లోపలికి ముడుచుకున్నట్లు, ఇంద్రియాలను వాటి విషయాల నుండి పూర్తిగా వెనక్కి తీసుకోగలవాని ప్రజ్ఞ స్థిరమైనది.
When a person can withdraw the senses from their objects, as a tortoise draws in its limbs, that person’s wisdom is firmly established.
विषया विनिवर्तन्ते निराहारस्य देहिनः ।
रसवर्जं रसोऽप्यस्य परं दृष्ट्वा निवर्तते ॥
విషయా వినివర్తన్తే నిరాహారస్య దేహినః ।
రసవర్జం రసోఽప్యస్య పరం దృష్ట్వా నివర్తతే ॥
viṣayā vinivartante nirāhārasya dehinaḥ |
rasavarjaṃ raso’pyasya paraṃ dṛṣṭvā nivartate ||
విషయాలను స్వీకరించనివానికి విషయాలు దూరమవుతాయి, కానీ వాటిపై రుచి మిగిలే ఉంటుంది. పరమాత్మను దర్శించినవానికి ఆ రుచి కూడా తొలగిపోతుంది.
Sense objects fall away from one who abstains from them, but the longing for them remains. Even that longing disappears for one who has realised the Supreme.
यततो ह्यपि कौन्तेय पुरुषस्य विपश्चितः ।
इन्द्रियाणि प्रमाथीनि हरन्ति प्रसभं मनः ॥
యతతో హ్యపి కౌన్తేయ పురుషస్య విపశ్చితః ।
ఇన్ద్రియాణి ప్రమాథీని హరన్తి ప్రసభం మనః ॥
yatato hyapi kaunteya puruṣasya vipaścitaḥ |
indriyāṇi pramāthīni haranti prasabhaṃ manaḥ ||
కౌంతేయా! ప్రయత్నిస్తున్న జ్ఞానుని మనసును కూడా బలమైన ఇంద్రియాలు బలవంతంగా లాక్కుపోతాయి.
O son of Kunti, the turbulent senses can forcibly carry away the mind even of a wise person who is striving for self-control.
तानि सर्वाणि संयम्य युक्त आसीत मत्परः ।
वशे हि यस्येन्द्रियाणि तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता ॥
తాని సర్వాణి సంయమ్య యుక్త ఆసీత మత్పరః ।
వశే హి యస్యేన్ద్రియాణి తస్య ప్రజ్ఞా ప్రతిష్ఠితా ॥
tāni sarvāṇi saṃyamya yukta āsīta matparaḥ |
vaśe hi yasyendriyāṇi tasya prajñā pratiṣṭhitā ||
ఇంద్రియాలన్నింటినీ వశపరచుకొని, నాపై మనసు నిలిపి యోగయుక్తుడై ఉండాలి. ఇంద్రియాలు వశంలో ఉన్నవాని ప్రజ్ఞ స్థిరమైనది.
Having brought all the senses under control, one should remain disciplined and devoted to me. One whose senses are under control has steady wisdom.
ध्यायतो विषयान्पुंसः सङ्गस्तेषूपजायते ।
सङ्गात् संजायते कामः कामात्क्रोधोऽभिजायते ॥
ధ్యాయతో విషయాన్పుంసః సఙ్గస్తేషూపజాయతే ।
సఙ్గాత్ సంజాయతే కామః కామాత్క్రోధోఽభిజాయతే ॥
dhyāyato viṣayānpuṃsaḥ saṅgasteṣūpajāyate |
saṅgāt saṃjāyate kāmaḥ kāmātkrodho’bhijāyate ||
విషయాలను గురించి ఆలోచిస్తూ ఉంటే వాటిపై ఆసక్తి పెరుగుతుంది. ఆసక్తి నుండి కోరిక పుడుతుంది, కోరిక నుండి క్రోధం పుడుతుంది.
When a person keeps thinking about sense objects, attachment to them grows. From attachment comes desire, and from desire comes anger.
क्रोधाद्भवति संमोहः संमोहात्स्मृतिविभ्रमः ।
स्मृतिभ्रंशाद् बुद्धिनाशो बुद्धिनाशात्प्रणश्यति ॥
క్రోధాద్భవతి సంమోహః సంమోహాత్స్మృతివిభ్రమః ।
స్మృతిభ్రంశాద్ బుద్ధినాశో బుద్ధినాశాత్ప్రణశ్యతి ॥
krodhādbhavati saṃmohaḥ saṃmohātsmṛtivibhramaḥ |
smṛtibhraṃśād buddhināśo buddhināśātpraṇaśyati ||
క్రోధం నుండి మోహం, మోహం నుండి స్మృతిభ్రంశం, స్మృతిభ్రంశం నుండి బుద్ధినాశం కలుగుతాయి; బుద్ధి నశిస్తే మనిషి పతనమవుతాడు.
Anger leads to delusion, delusion to loss of memory, loss of memory to the destruction of judgement, and with the loss of judgement a person is ruined.
रागद्वेषवियुक्तैस्तु विषयानिन्द्रियैश्चरन् ।
आत्मवश्यैर्विधेयात्मा प्रसादमधिगच्छति ॥
రాగద్వేషవియుక్తైస్తు విషయానిన్ద్రియైశ్చరన్ ।
ఆత్మవశ్యైర్విధేయాత్మా ప్రసాదమధిగచ్ఛతి ॥
rāgadveṣaviyuktaistu viṣayānindriyaiścaran |
ātmavaśyairvidheyātmā prasādamadhigacchati ||
కానీ రాగద్వేషాలు లేకుండా, వశంలో ఉన్న ఇంద్రియాలతో విషయాల మధ్య సంచరించే ఆత్మనిగ్రహం గలవాడు మనశ్శాంతిని (ప్రసాదాన్ని) పొందుతాడు.
But a self-disciplined person, moving among sense objects with senses under control and free from attachment and aversion, attains inner peace.
प्रसादे सर्वदुःखानां हानिरस्योपजायते ।
प्रसन्नचेतसो ह्याशु बुद्धिः पर्यवतिष्ठते ॥
ప్రసాదే సర్వదుఃఖానాం హానిరస్యోపజాయతే ।
ప్రసన్నచేతసో హ్యాశు బుద్ధిః పర్యవతిష్ఠతే ॥
prasāde sarvaduḥkhānāṃ hānirasyopajāyate |
prasannacetaso hyāśu buddhiḥ paryavatiṣṭhate ||
ఆ ప్రశాంతతలో దుఃఖాలన్నీ తొలగిపోతాయి. ప్రశాంత చిత్తుని బుద్ధి త్వరగా స్థిరపడుతుంది.
In that peace all sorrows come to an end, and the intellect of one whose mind is at peace soon becomes firmly established.
नास्ति बुद्धिरयुक्तस्य न चायुक्तस्य भावना ।
न चाभावयतः शान्तिरशान्तस्य कुतः सुखम् ॥
నాస్తి బుద్ధిరయుక్తస్య న చాయుక్తస్య భావనా ।
న చాభావయతః శాన్తిరశాన్తస్య కుతః సుఖమ్ ॥
nāsti buddhirayuktasya na cāyuktasya bhāvanā |
na cābhāvayataḥ śāntiraśāntasya kutaḥ sukham ||
నిగ్రహం లేనివానికి బుద్ధి గానీ, ధ్యానం గానీ ఉండవు. ధ్యానం లేనివానికి శాంతి లేదు; శాంతి లేనివానికి సుఖం ఎక్కడిది?
One who is not disciplined has neither wisdom nor meditation. Without meditation there is no peace, and without peace how can there be happiness?
इन्द्रियाणां हि चरतां यन्मनोऽनुविधीयते ।
तदस्य हरति प्रज्ञां वायुर्नावमिवाम्भसि ॥
ఇన్ద్రియాణాం హి చరతాం యన్మనోఽనువిధీయతే ।
తదస్య హరతి ప్రజ్ఞాం వాయుర్నావమివామ్భసి ॥
indriyāṇāṃ hi caratāṃ yanmano’nuvidhīyate |
tadasya harati prajñāṃ vāyurnāvamivāmbhasi ||
సంచరించే ఇంద్రియాల వెంట మనసు పరుగెత్తితే, నీటిపై పడవను గాలి లాక్కుపోయినట్లు, అది బుద్ధిని లాక్కుపోతుంది.
When the mind follows the wandering senses, it carries away one’s wisdom, just as the wind carries away a boat on the water.
तस्माद्यस्य महाबाहो निगृहीतानि सर्वशः ।
इन्द्रियाणीन्द्रियार्थेभ्यस्तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता ॥
తస్మాద్యస్య మహాబాహో నిగృహీతాని సర్వశః ।
ఇన్ద్రియాణీన్ద్రియార్థేభ్యస్తస్య ప్రజ్ఞా ప్రతిష్ఠితా ॥
tasmādyasya mahābāho nigṛhītāni sarvaśaḥ |
indriyāṇīndriyārthebhyastasya prajñā pratiṣṭhitā ||
కాబట్టి, మహాబాహూ, ఎవరి ఇంద్రియాలు వాటి విషయాల నుండి పూర్తిగా నిగ్రహించబడతాయో వాని ప్రజ్ఞ స్థిరమైనది.
Therefore, O mighty-armed one, the person whose senses are fully withdrawn from their objects has steady wisdom.
या निशा सर्वभूतानां तस्यां जागर्ति संयमी ।
यस्यां जाग्रति भूतानि सा निशा पश्यतो मुनेः ॥
యా నిశా సర్వభూతానాం తస్యాం జాగర్తి సంయమీ ।
యస్యాం జాగ్రతి భూతాని సా నిశా పశ్యతో మునేః ॥
yā niśā sarvabhūtānāṃ tasyāṃ jāgarti saṃyamī |
yasyāṃ jāgrati bhūtāni sā niśā paśyato muneḥ ||
అన్ని ప్రాణులకు రాత్రి అయినదానిలో సంయమి మేల్కొని ఉంటాడు; ప్రాణులు మేల్కొని ఉండేది తత్త్వం చూసే మునికి రాత్రి.
What is night for all beings is the time when the self-controlled sage is awake; and what is day for all beings is night for the sage who sees the truth.
आपूर्यमाणमचलप्रतिष्ठं
समुद्रमापः प्रविशन्ति यद्वत् ।
तद्वत्कामा यं प्रविशन्ति सर्वे
स शान्तिमाप्नोति न कामकामी ॥
ఆపూర్యమాణమచలప్రతిష్ఠం
సముద్రమాపః ప్రవిశన్తి యద్వత్ ।
తద్వత్కామా యం ప్రవిశన్తి సర్వే
స శాన్తిమాప్నోతి న కామకామీ ॥
āpūryamāṇamacalapratiṣṭhaṃ
samudramāpaḥ praviśanti yadvat |
tadvatkāmā yaṃ praviśanti sarve
sa śāntimāpnoti na kāmakāmī ||
నదులు నిరంతరం ప్రవేశించినా సముద్రం ఎలా నిశ్చలంగా ఉంటుందో, అలాగే కోరికలు ప్రవేశించినా చలించనివాడే శాంతిని పొందుతాడు; కోరికల వెంట పరుగెత్తేవాడు కాదు.
Just as the ocean stays still though rivers keep flowing into it, the person in whom desires enter in the same way, without disturbing them, attains peace — not one who chases desires.
विहाय कामान्यः सर्वान्पुमांश्चरति निःस्पृहः ।
निर्ममो निरहंकारः स शांतिमधिगच्छति ॥
విహాయ కామాన్యః సర్వాన్పుమాంశ్చరతి నిఃస్పృహః ।
నిర్మమో నిరహంకారః స శాంతిమధిగచ్ఛతి ॥
vihāya kāmānyaḥ sarvānpumāṃścarati niḥspṛhaḥ |
nirmamo nirahaṃkāraḥ sa śāṃtimadhigacchati ||
కోరికలన్నింటినీ విడిచి, ఆశ లేకుండా, "నేను", "నాది" అనే భావం లేకుండా జీవించేవాడు శాంతిని పొందుతాడు.
One who gives up all desires and lives free from longing, without the feeling of "I" and "mine", attains peace.
एषा ब्राह्मी स्थितिः पार्थ नैनां प्राप्य विमुह्यति ।
स्थित्वाऽस्यामन्तकालेऽपि ब्रह्मनिर्वाणमृच्छति ॥
ఏషా బ్రాహ్మీ స్థితిః పార్థ నైనాం ప్రాప్య విముహ్యతి ।
స్థిత్వాఽస్యామన్తకాలేఽపి బ్రహ్మనిర్వాణమృచ్ఛతి ॥
eṣā brāhmī sthitiḥ pārtha naināṃ prāpya vimuhyati |
sthitvā’syāmantakāle’pi brahmanirvāṇamṛcchati ||
పార్థా! ఇదే బ్రాహ్మీస్థితి. దీనిని పొందినవాడు మళ్లీ మోహంలో పడడు. అంత్యకాలంలో కూడా ఈ స్థితిలో నిలిచినవాడు బ్రహ్మనిర్వాణాన్ని (మోక్షాన్ని) పొందుతాడు.
This is the state of being established in the Absolute (Brahman), O Partha. Having attained it, one is never deluded again; remaining in it even at the hour of death, one attains liberation in Brahman.