అధ్యాయ సారాంశం — అర్జున విషాద యోగము
కురుక్షేత్ర రణభూమిలో కౌరవ, పాండవ సైన్యాలు యుద్ధానికి సిద్ధంగా ఉన్నాయి. అర్జునుడు తన రథాన్ని రెండు సైన్యాల మధ్యలో నిలపమని శ్రీకృష్ణుడిని కోరుతాడు. ఎదురుగా గురువులు, బంధువులు, మిత్రులను చూసి దుఃఖంతో విల్లు విడిచి యుద్ధం చేయనని చెబుతాడు. ఈ సందేహం నుండే గీతోపదేశం మొదలవుతుంది.
All 47 verses of chapter 1
धर्मक्षेत्रे कुरुक्षेत्रे समवेता युयुत्सवः ।
मामकाः पाण्डवाश्चैव किमकुर्वत सञ्जय ॥
ధర్మక్షేత్రే కురుక్షేత్రే సమవేతా యుయుత్సవః ।
మామకాః పాణ్డవాశ్చైవ కిమకుర్వత సఞ్జయ ॥
dharmakṣetre kurukṣetre samavetā yuyutsavaḥ |
māmakāḥ pāṇḍavāścaiva kimakurvata sañjaya ||
ధృతరాష్ట్రుడు అన్నాడు: సంజయా! ధర్మక్షేత్రమైన కురుక్షేత్రంలో యుద్ధం చేయాలనే కోరికతో సమావేశమైన నా కుమారులు, పాండు కుమారులు ఏమి చేశారు?
Dhritarashtra said: O Sanjaya, gathered on the holy field of Kurukshetra, the field of dharma, eager to fight, what did my sons and the sons of Pandu do?
दृष्ट्वा तु पाण्डवानीकं व्यूढं दुर्योधनस्तदा ।
आचार्यमुपसङ्गम्य राजा वचनमब्रवीत् ॥
దృష్ట్వా తు పాణ్డవానీకం వ్యూఢం దుర్యోధనస్తదా ।
ఆచార్యముపసఙ్గమ్య రాజా వచనమబ్రవీత్ ॥
dṛṣṭvā tu pāṇḍavānīkaṃ vyūḍhaṃ duryodhanastadā |
ācāryamupasaṅgamya rājā vacanamabravīt ||
సంజయుడు అన్నాడు: వ్యూహాత్మకంగా నిలిచిన పాండవ సైన్యాన్ని చూసి రాజు దుర్యోధనుడు తన గురువు ద్రోణాచార్యుని దగ్గరకు వెళ్లి ఈ మాటలు అన్నాడు.
Sanjaya said: Seeing the Pandava army drawn up in battle formation, King Duryodhana went to his teacher Drona and spoke these words.
पश्यैतां पाण्डुपुत्राणामाचार्य महतीं चमूम् ।
व्यूढां द्रुपदपुत्रेण तव शिष्येण धीमता ॥
పశ్యైతాం పాణ్డుపుత్రాణామాచార్య మహతీం చమూమ్ ।
వ్యూఢాం ద్రుపదపుత్రేణ తవ శిష్యేణ ధీమతా ॥
paśyaitāṃ pāṇḍuputrāṇāmācārya mahatīṃ camūm |
vyūḍhāṃ drupadaputreṇa tava śiṣyeṇa dhīmatā ||
ఆచార్యా! మీ ప్రతిభావంతుడైన శిష్యుడు, ద్రుపదుని కుమారుడు ధృష్టద్యుమ్నుడు వ్యూహంగా నిలిపిన పాండవుల ఈ మహాసైన్యాన్ని చూడండి.
Look, O teacher, at this mighty army of the sons of Pandu, arranged for battle by your own gifted disciple, the son of Drupada.
अत्र शूरा महेष्वासा भीमार्जुनसमा युधि ।
युयुधानो विराटश्च द्रुपदश्च महारथः ॥
అత్ర శూరా మహేష్వాసా భీమార్జునసమా యుధి ।
యుయుధానో విరాటశ్చ ద్రుపదశ్చ మహారథః ॥
atra śūrā maheṣvāsā bhīmārjunasamā yudhi |
yuyudhāno virāṭaśca drupadaśca mahārathaḥ ||
ఇక్కడ యుద్ధంలో భీమార్జునులతో సమానులైన వీరులు, గొప్ప విలుకాండ్రు ఉన్నారు: యుయుధానుడు (సాత్యకి), విరాటుడు, మహారథుడైన ద్రుపదుడు.
Here are heroes and mighty archers equal in battle to Bhima and Arjuna: Yuyudhana, Virata, and Drupada, a great chariot-warrior.
धृष्टकेतुश्चेकितानः काशिराजश्च वीर्यवान् ।
पुरुजित्कुन्तिभोजश्च शैब्यश्च नरपुङ्गवः ॥
ధృష్టకేతుశ్చేకితానః కాశిరాజశ్చ వీర్యవాన్ ।
పురుజిత్కున్తిభోజశ్చ శైబ్యశ్చ నరపుఙ్గవః ॥
dhṛṣṭaketuścekitānaḥ kāśirājaśca vīryavān |
purujitkuntibhojaśca śaibyaśca narapuṅgavaḥ ||
ధృష్టకేతువు, చేకితానుడు, పరాక్రమవంతుడైన కాశీరాజు, పురుజిత్తు, కుంతిభోజుడు, నరశ్రేష్ఠుడైన శైబ్యుడు కూడా ఉన్నారు.
There are also Dhrishtaketu, Chekitana, the valiant king of Kashi, Purujit, Kuntibhoja and Shaibya, the best among men.
युधामन्युश्च विक्रान्त उत्तमौजाश्च वीर्यवान् ।
सौभद्रो द्रौपदेयाश्च सर्व एव महारथाः ॥
యుధామన్యుశ్చ విక్రాన్త ఉత్తమౌజాశ్చ వీర్యవాన్ ।
సౌభద్రో ద్రౌపదేయాశ్చ సర్వ ఏవ మహారథాః ॥
yudhāmanyuśca vikrānta uttamaujāśca vīryavān |
saubhadro draupadeyāśca sarva eva mahārathāḥ ||
పరాక్రమశాలి యుధామన్యుడు, వీరుడైన ఉత్తమౌజుడు, సుభద్ర కుమారుడు అభిమన్యుడు, ద్రౌపది పుత్రులు — అందరూ మహారథులే.
The brave Yudhamanyu, the mighty Uttamaujas, the son of Subhadra and the sons of Draupadi are here too — every one of them a great chariot-warrior.
अस्माकं तु विशिष्टा ये तान्निबोध द्विजोत्तम ।
नायका मम सैन्यस्य संज्ञार्थं तान्ब्रवीमि ते ॥
అస్మాకం తు విశిష్టా యే తాన్నిబోధ ద్విజోత్తమ ।
నాయకా మమ సైన్యస్య సంజ్ఞార్థం తాన్బ్రవీమి తే ॥
asmākaṃ tu viśiṣṭā ye tānnibodha dvijottama |
nāyakā mama sainyasya saṃjñārthaṃ tānbravīmi te ||
బ్రాహ్మణోత్తమా! మన పక్షంలోని ముఖ్యమైన వీరులను, నా సైన్యానికి నాయకులను కూడా తెలుసుకోండి. మీకు గుర్తుగా వారి పేర్లు చెబుతున్నాను.
And now, O best of brahmins, hear about the leading warriors on our side, the commanders of my army. I name them for your information.
भवान्भीष्मश्च कर्णश्च कृपश्च समितिञ्जयः ।
अश्वत्थामा विकर्णश्च सौमदत्तिस्तथैव च ॥
భవాన్భీష్మశ్చ కర్ణశ్చ కృపశ్చ సమితిఞ్జయః ।
అశ్వత్థామా వికర్ణశ్చ సౌమదత్తిస్తథైవ చ ॥
bhavānbhīṣmaśca karṇaśca kṛpaśca samitiñjayaḥ |
aśvatthāmā vikarṇaśca saumadattistathaiva ca ||
మీరు, భీష్ముడు, కర్ణుడు, యుద్ధంలో ఎప్పుడూ గెలిచే కృపాచార్యుడు, అశ్వత్థామ, వికర్ణుడు, సోమదత్తుని కుమారుడు భూరిశ్రవుడు ఉన్నారు.
There is you yourself, Bhishma, Karna, Kripa who is ever victorious in battle, Ashvatthama, Vikarna, and the son of Somadatta.
अन्ये च बहवः शूरा मदर्थे त्यक्तजीविताः ।
नानाशस्त्रप्रहरणाः सर्वे युद्धविशारदाः ॥
అన్యే చ బహవః శూరా మదర్థే త్యక్తజీవితాః ।
నానాశస్త్రప్రహరణాః సర్వే యుద్ధవిశారదాః ॥
anye ca bahavaḥ śūrā madarthe tyaktajīvitāḥ |
nānāśastrapraharaṇāḥ sarve yuddhaviśāradāḥ ||
నా కోసం ప్రాణాలు ఇవ్వడానికి సిద్ధంగా ఉన్న ఇంకా ఎందరో వీరులు ఉన్నారు. వారంతా రకరకాల ఆయుధాలు ధరించిన యుద్ధ నిపుణులు.
There are many other heroes too, ready to give their lives for my sake, armed with many kinds of weapons and all skilled in warfare.
अपर्याप्तं तदस्माकं बलं भीष्माभिरक्षितम् ।
पर्याप्तं त्विदमेतेषां बलं भीमाभिरक्षितम् ॥
అపర్యాప్తం తదస్మాకం బలం భీష్మాభిరక్షితమ్ ।
పర్యాప్తం త్విదమేతేషాం బలం భీమాభిరక్షితమ్ ॥
aparyāptaṃ tadasmākaṃ balaṃ bhīṣmābhirakṣitam |
paryāptaṃ tvidameteṣāṃ balaṃ bhīmābhirakṣitam ||
భీష్ముడు రక్షిస్తున్న మన బలం అపారమైనది; భీముడు రక్షిస్తున్న వారి బలం పరిమితమైనది.
Our strength, guarded by Bhishma, is beyond measure, while their strength, guarded by Bhima, is limited.
अयनेषु च सर्वेषु यथाभागमवस्थिताः ।
भीष्ममेवाभिरक्षन्तु भवन्तः सर्व एव हि ॥
అయనేషు చ సర్వేషు యథాభాగమవస్థితాః ।
భీష్మమేవాభిరక్షన్తు భవన్తః సర్వ ఏవ హి ॥
ayaneṣu ca sarveṣu yathābhāgamavasthitāḥ |
bhīṣmamevābhirakṣantu bhavantaḥ sarva eva hi ||
కాబట్టి మీరందరూ వ్యూహంలోని మీ మీ స్థానాలలో స్థిరంగా ఉంటూ అన్నిటికంటే ముఖ్యంగా భీష్ముని రక్షించాలి.
So all of you, holding your positions at every point of entry in the formation, must protect Bhishma above all.
तस्य संजनयन्हर्षं कुरुवृद्धः पितामहः ।
सिंहनादं विनद्योच्चैः शङ्खं दध्मौ प्रतापवान् ॥
తస్య సంజనయన్హర్షం కురువృద్ధః పితామహః ।
సింహనాదం వినద్యోచ్చైః శఙ్ఖం దధ్మౌ ప్రతాపవాన్ ॥
tasya saṃjanayanharṣaṃ kuruvṛddhaḥ pitāmahaḥ |
siṃhanādaṃ vinadyoccaiḥ śaṅkhaṃ dadhmau pratāpavān ||
అప్పుడు కురువృద్ధుడు, పరాక్రమశాలి అయిన పితామహుడు భీష్ముడు సింహనాదం చేసి తన శంఖాన్ని గట్టిగా ఊది దుర్యోధనునికి ఆనందం కలిగించాడు.
Then Bhishma, the valiant grandsire and eldest of the Kurus, roared like a lion and blew his conch loudly, filling Duryodhana with joy.
ततः शङ्खाश्च भेर्यश्च पणवानकगोमुखाः ।
सहसैवाभ्यहन्यन्त स शब्दस्तुमुलोऽभवत् ॥
తతః శఙ్ఖాశ్చ భేర్యశ్చ పణవానకగోముఖాః ।
సహసైవాభ్యహన్యన్త స శబ్దస్తుములోఽభవత్ ॥
tataḥ śaṅkhāśca bheryaśca paṇavānakagomukhāḥ |
sahasaivābhyahanyanta sa śabdastumulo’bhavat ||
వెంటనే శంఖాలు, భేరీలు, పణవాలు, ఆనకాలు, గోముఖాలు ఒక్కసారిగా మోగాయి. ఆ శబ్దం భయంకరంగా ఉంది.
At once conches, kettledrums, tabors, drums and horns blared together, and the sound was tremendous.
ततः श्वेतैर्हयैर्युक्ते महति स्यन्दने स्थितौ ।
माधवः पाण्डवश्चैव दिव्यौ शङ्खौ प्रदध्मतुः ॥
తతః శ్వేతైర్హయైర్యుక్తే మహతి స్యన్దనే స్థితౌ ।
మాధవః పాణ్డవశ్చైవ దివ్యౌ శఙ్ఖౌ ప్రదధ్మతుః ॥
tataḥ śvetairhayairyukte mahati syandane sthitau |
mādhavaḥ pāṇḍavaścaiva divyau śaṅkhau pradadhmatuḥ ||
అప్పుడు తెల్లని గుర్రాలు కట్టిన గొప్ప రథంలో కూర్చున్న మాధవుడు (శ్రీకృష్ణుడు), పాండుపుత్రుడు అర్జునుడు తమ దివ్య శంఖాలను ఊదారు.
Then, seated in a magnificent chariot drawn by white horses, Madhava (Krishna) and the son of Pandu (Arjuna) blew their divine conches.
पाञ्चजन्यं हृषीकेशो देवदत्तं धनंजयः ।
पौण्ड्रं दध्मौ महाशङ्खं भीमकर्मा वृकोदरः ॥
పాఞ్చజన్యం హృషీకేశో దేవదత్తం ధనంజయః ।
పౌణ్డ్రం దధ్మౌ మహాశఙ్ఖం భీమకర్మా వృకోదరః ॥
pāñcajanyaṃ hṛṣīkeśo devadattaṃ dhanaṃjayaḥ |
pauṇḍraṃ dadhmau mahāśaṅkhaṃ bhīmakarmā vṛkodaraḥ ||
హృషీకేశుడు పాంచజన్యాన్ని, ధనంజయుడు (అర్జునుడు) దేవదత్తాన్ని, భయంకర కర్మలు చేసే భీముడు పౌండ్రమనే మహాశంఖాన్ని ఊదారు.
Hrishikesha (Krishna) blew the Panchajanya, Dhananjaya (Arjuna) blew the Devadatta, and Bhima of mighty deeds blew his great conch, the Paundra.
अनन्तविजयं राजा कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ।
नकुलः सहदेवश्च सुघोषमणिपुष्पकौ ॥
అనన్తవిజయం రాజా కున్తీపుత్రో యుధిష్ఠిరః ।
నకులః సహదేవశ్చ సుఘోషమణిపుష్పకౌ ॥
anantavijayaṃ rājā kuntīputro yudhiṣṭhiraḥ |
nakulaḥ sahadevaśca sughoṣamaṇipuṣpakau ||
కుంతీపుత్రుడైన రాజు యుధిష్ఠిరుడు అనంతవిజయాన్ని, నకులసహదేవులు సుఘోష, మణిపుష్పకాలను ఊదారు.
King Yudhishthira, the son of Kunti, blew the Anantavijaya, while Nakula and Sahadeva blew the Sughosha and the Manipushpaka.
काश्यश्च परमेष्वासः शिखण्डी च महारथः ।
धृष्टद्युम्नो विराटश्च सात्यकिश्चापराजितः ॥
కాశ్యశ్చ పరమేష్వాసః శిఖణ్డీ చ మహారథః ।
ధృష్టద్యుమ్నో విరాటశ్చ సాత్యకిశ్చాపరాజితః ॥
kāśyaśca parameṣvāsaḥ śikhaṇḍī ca mahārathaḥ |
dhṛṣṭadyumno virāṭaśca sātyakiścāparājitaḥ ||
గొప్ప విలుకాడైన కాశీరాజు, మహారథుడైన శిఖండి, ధృష్టద్యుమ్నుడు, విరాటుడు, అపరాజితుడైన సాత్యకి,
The king of Kashi, a superb archer, Shikhandi the great chariot-warrior, Dhrishtadyumna, Virata and the unconquered Satyaki,
द्रुपदो द्रौपदेयाश्च सर्वशः पृथिवीपते ।
सौभद्रश्च महाबाहुः शङ्खान्दध्मुः पृथक्पृथक् ॥
ద్రుపదో ద్రౌపదేయాశ్చ సర్వశః పృథివీపతే ।
సౌభద్రశ్చ మహాబాహుః శఙ్ఖాన్దధ్ముః పృథక్పృథక్ ॥
drupado draupadeyāśca sarvaśaḥ pṛthivīpate |
saubhadraśca mahābāhuḥ śaṅkhāndadhmuḥ pṛthakpṛthak ||
ద్రుపదుడు, ద్రౌపది పుత్రులు, మహాబాహువైన సుభద్ర కుమారుడు — అందరూ, ఓ రాజా, అన్ని వైపుల నుండి తమ తమ శంఖాలను వేరువేరుగా ఊదారు.
Drupada, the sons of Draupadi and the mighty-armed son of Subhadra — all of them, O lord of the earth, blew their own conches on every side.
स घोषो धार्तराष्ट्राणां हृदयानि व्यदारयत् ।
नभश्च पृथिवीं चैव तुमुलो व्यनुनादयन् ॥
స ఘోషో ధార్తరాష్ట్రాణాం హృదయాని వ్యదారయత్ ।
నభశ్చ పృథివీం చైవ తుములో వ్యనునాదయన్ ॥
sa ghoṣo dhārtarāṣṭrāṇāṃ hṛdayāni vyadārayat |
nabhaśca pṛthivīṃ caiva tumulo vyanunādayan ||
భూమ్యాకాశాలను ప్రతిధ్వనింపజేసిన ఆ భయంకర శబ్దం ధృతరాష్ట్రుని కుమారుల హృదయాలను చీల్చివేసింది.
That tumultuous sound, echoing through earth and sky, shattered the hearts of the sons of Dhritarashtra.
अथ व्यवस्थितान् दृष्ट्वा धार्तराष्ट्रान्कपिध्वजः ।
प्रवृत्ते शस्त्रसंपाते धनुरुद्यम्य पाण्डवः ॥
అథ వ్యవస్థితాన్ దృష్ట్వా ధార్తరాష్ట్రాన్కపిధ్వజః ।
ప్రవృత్తే శస్త్రసంపాతే ధనురుద్యమ్య పాణ్డవః ॥
atha vyavasthitān dṛṣṭvā dhārtarāṣṭrānkapidhvajaḥ |
pravṛtte śastrasaṃpāte dhanurudyamya pāṇḍavaḥ ||
అప్పుడు హనుమంతుని ధ్వజంగా కలిగిన అర్జునుడు యుద్ధానికి నిలిచిన ధృతరాష్ట్ర పుత్రులను చూశాడు. ఆయుధాల ప్రయోగం మొదలయ్యే సమయంలో తన విల్లు ఎత్తి,
Then Arjuna, whose banner bore Hanuman, saw the sons of Dhritarashtra standing in array. As the clash of weapons was about to begin, he raised his bow,
हृषीकेशं तदा वाक्यमिदमाह महीपते ।
सेनयोरुभयोर्मध्ये रथं स्थापय मेऽच्युत ॥
హృషీకేశం తదా వాక్యమిదమాహ మహీపతే ।
సేనయోరుభయోర్మధ్యే రథం స్థాపయ మేఽచ్యుత ॥
hṛṣīkeśaṃ tadā vākyamidamāha mahīpate |
senayorubhayormadhye rathaṃ sthāpaya me’cyuta ||
రాజా! హృషీకేశునితో ఈ మాటలు అన్నాడు. అర్జునుడు అన్నాడు: అచ్యుతా! నా రథాన్ని రెండు సైన్యాల మధ్యలో నిలుపు,
and spoke these words to Hrishikesha (Krishna), O king. Arjuna said: O Achyuta, please place my chariot between the two armies,
यावदेतान्निरीक्षेऽहं योद्धुकामानवस्थितान् ।
कैर्मया सह योद्धव्यमस्मिन्रणसमुद्यमे ॥
యావదేతాన్నిరీక్షేఽహం యోద్ధుకామానవస్థితాన్ ।
కైర్మయా సహ యోద్ధవ్యమస్మిన్రణసముద్యమే ॥
yāvadetānnirīkṣe’haṃ yoddhukāmānavasthitān |
kairmayā saha yoddhavyamasminraṇasamudyame ||
యుద్ధం చేయాలనే కోరికతో ఇక్కడ నిలిచినవారిని, ఈ యుద్ధంలో నేను ఎవరితో పోరాడాలో వారిని నేను చూడగలిగేంత వరకు.
so that I may look at those who stand here eager for battle, and know whom I must fight in this war.
योत्स्यमानानवेक्षेऽहं य एतेऽत्र समागताः ।
धार्तराष्ट्रस्य दुर्बुद्धेर्युद्धे प्रियचिकीर्षवः ॥
యోత్స్యమానానవేక్షేఽహం య ఏతేఽత్ర సమాగతాః ।
ధార్తరాష్ట్రస్య దుర్బుద్ధేర్యుద్ధే ప్రియచికీర్షవః ॥
yotsyamānānavekṣe’haṃ ya ete’tra samāgatāḥ |
dhārtarāṣṭrasya durbuddheryuddhe priyacikīrṣavaḥ ||
దుర్బుద్ధి అయిన ధృతరాష్ట్ర పుత్రునికి యుద్ధంలో ప్రియం చేయాలని ఇక్కడ చేరిన యోధులను నేను చూడాలనుకుంటున్నాను.
I want to see those who have gathered here to fight, hoping to please the evil-minded son of Dhritarashtra in battle.
एवमुक्तो हृषीकेशो गुडाकेशेन भारत ।
सेनयोरुभयोर्मध्ये स्थापयित्वा रथोत्तमम् ॥
ఏవముక్తో హృషీకేశో గుడాకేశేన భారత ।
సేనయోరుభయోర్మధ్యే స్థాపయిత్వా రథోత్తమమ్ ॥
evamukto hṛṣīkeśo guḍākeśena bhārata |
senayorubhayormadhye sthāpayitvā rathottamam ||
సంజయుడు అన్నాడు: భారతా! గుడాకేశుడు (అర్జునుడు) ఇలా కోరగా, హృషీకేశుడు ఆ శ్రేష్ఠమైన రథాన్ని రెండు సైన్యాల మధ్యలో నిలిపాడు,
Sanjaya said: O descendant of Bharata, thus requested by Gudakesha (Arjuna), Hrishikesha drove the finest of chariots between the two armies,
भीष्मद्रोणप्रमुखतः सर्वेषां च महीक्षिताम् ।
उवाच पार्थ पश्यैतान्समवेतान्कुरूनिति ॥
భీష్మద్రోణప్రముఖతః సర్వేషాం చ మహీక్షితామ్ ।
ఉవాచ పార్థ పశ్యైతాన్సమవేతాన్కురూనితి ॥
bhīṣmadroṇapramukhataḥ sarveṣāṃ ca mahīkṣitām |
uvāca pārtha paśyaitānsamavetānkurūniti ||
భీష్ముడు, ద్రోణుడు, సమస్త రాజుల ఎదుట నిలిపి, "పార్థా! ఇక్కడ చేరిన ఈ కౌరవులందరినీ చూడు" అని అన్నాడు.
in front of Bhishma, Drona and all the kings of the earth, and said: O Partha, behold all these Kurus gathered here.
तत्रापश्यत्स्थितान्पार्थः पितृ़नथ पितामहान् ।
आचार्यान्मातुलान्भ्रातृ़न्पुत्रान्पौत्रान्सखींस्तथा ॥
తత్రాపశ్యత్స్థితాన్పార్థః పితృ఼నథ పితామహాన్ ।
ఆచార్యాన్మాతులాన్భ్రాతృ఼న్పుత్రాన్పౌత్రాన్సఖీంస్తథా ॥
tatrāpaśyatsthitānpārthaḥ pitṛ़natha pitāmahān |
ācāryānmātulānbhrātṛ़nputrānpautrānsakhīṃstathā ||
అక్కడ రెండు సైన్యాలలోనూ నిలిచిన తండ్రులు, తాతలు, గురువులు, మేనమామలు, సోదరులు, కుమారులు, మనుమలు, స్నేహితులను అర్జునుడు చూశాడు,
There Arjuna saw, standing in both armies, fathers and grandfathers, teachers, maternal uncles, brothers, sons, grandsons and friends,
श्वशुरान्सुहृदश्चैव सेनयोरुभयोरपि ।
तान्समीक्ष्य स कौन्तेयः सर्वान्बन्धूनवस्थितान् ॥
శ్వశురాన్సుహృదశ్చైవ సేనయోరుభయోరపి ।
తాన్సమీక్ష్య స కౌన్తేయః సర్వాన్బన్ధూనవస్థితాన్ ॥
śvaśurānsuhṛdaścaiva senayorubhayorapi |
tānsamīkṣya sa kaunteyaḥ sarvānbandhūnavasthitān ||
మామలను, శ్రేయోభిలాషులను కూడా చూశాడు. యుద్ధానికి నిలిచిన ఆ బంధువులందరినీ చూసి కుంతీపుత్రుడు
as well as fathers-in-law and well-wishers. Seeing all these relatives standing ready for battle, the son of Kunti
कृपया परयाऽऽविष्टो विषीदन्निदमब्रवीत् ।
दृष्ट्वेमं स्वजनं कृष्ण युयुत्सुं समुपस्थितम् ॥
కృపయా పరయాఽఽవిష్టో విషీదన్నిదమబ్రవీత్ ।
దృష్ట్వేమం స్వజనం కృష్ణ యుయుత్సుం సముపస్థితమ్ ॥
kṛpayā parayā’’viṣṭo viṣīdannidamabravīt |
dṛṣṭvemaṃ svajanaṃ kṛṣṇa yuyutsuṃ samupasthitam ||
తీవ్రమైన కరుణతో నిండి విషాదంతో ఇలా అన్నాడు. అర్జునుడు అన్నాడు: కృష్ణా! యుద్ధం చేయాలనే కోరికతో ఇక్కడ నిలిచిన నా వారిని చూసి,
was overcome with deep compassion and spoke in sorrow. Arjuna said: O Krishna, seeing my own people standing here eager to fight,
सीदन्ति मम गात्राणि मुखं च परिशुष्यति ।
वेपथुश्च शरीरे मे रोमहर्षश्च जायते ॥
సీదన్తి మమ గాత్రాణి ముఖం చ పరిశుష్యతి ।
వేపథుశ్చ శరీరే మే రోమహర్షశ్చ జాయతే ॥
sīdanti mama gātrāṇi mukhaṃ ca pariśuṣyati |
vepathuśca śarīre me romaharṣaśca jāyate ||
నా అవయవాలు సడలిపోతున్నాయి, నోరు ఎండిపోతోంది. నా శరీరం వణుకుతోంది, రోమాలు నిక్కబొడుచుకుంటున్నాయి.
my limbs give way and my mouth is dry. My body trembles and my hair stands on end.
गाण्डीवं स्रंसते हस्तात्त्वक्चैव परिदह्यते ।
न च शक्नोम्यवस्थातुं भ्रमतीव च मे मनः ॥
గాణ్డీవం స్రంసతే హస్తాత్త్వక్చైవ పరిదహ్యతే ।
న చ శక్నోమ్యవస్థాతుం భ్రమతీవ చ మే మనః ॥
gāṇḍīvaṃ sraṃsate hastāttvakcaiva paridahyate |
na ca śaknomyavasthātuṃ bhramatīva ca me manaḥ ||
గాండీవం నా చేతి నుండి జారిపోతోంది, చర్మం మండుతోంది. నేను నిలబడలేకపోతున్నాను, నా మనసు తిరుగుతున్నట్లుంది.
The bow Gandiva slips from my hand and my skin is burning. I cannot stand steady; my mind seems to be whirling.
निमित्तानि च पश्यामि विपरीतानि केशव ।
न च श्रेयोऽनुपश्यामि हत्वा स्वजनमाहवे ॥
నిమిత్తాని చ పశ్యామి విపరీతాని కేశవ ।
న చ శ్రేయోఽనుపశ్యామి హత్వా స్వజనమాహవే ॥
nimittāni ca paśyāmi viparītāni keśava |
na ca śreyo’nupaśyāmi hatvā svajanamāhave ||
కేశవా! నాకు అపశకునాలు కనిపిస్తున్నాయి. యుద్ధంలో నా వారిని చంపడంలో ఏ మేలూ నాకు కనిపించడం లేదు.
O Keshava, I see bad omens, and I can see no good in killing my own people in battle.
न काङ्क्षे विजयं कृष्ण न च राज्यं सुखानि च ।
किं नो राज्येन गोविन्द किं भोगैर्जीवितेन वा ॥
న కాఙ్క్షే విజయం కృష్ణ న చ రాజ్యం సుఖాని చ ।
కిం నో రాజ్యేన గోవిన్ద కిం భోగైర్జీవితేన వా ॥
na kāṅkṣe vijayaṃ kṛṣṇa na ca rājyaṃ sukhāni ca |
kiṃ no rājyena govinda kiṃ bhogairjīvitena vā ||
కృష్ణా! నాకు విజయం గానీ, రాజ్యం గానీ, సుఖాలు గానీ వద్దు. గోవిందా! రాజ్యం వల్ల, భోగాల వల్ల, చివరకు జీవించడం వల్ల కూడా మాకు ఏమి ప్రయోజనం?
I do not long for victory, O Krishna, nor for a kingdom or its pleasures. What use is a kingdom to us, O Govinda, or enjoyment, or even life itself?
येषामर्थे काङ्क्षितं नो राज्यं भोगाः सुखानि च ।
त इमेऽवस्थिता युद्धे प्राणांस्त्यक्त्वा धनानि च ॥
యేషామర్థే కాఙ్క్షితం నో రాజ్యం భోగాః సుఖాని చ ।
త ఇమేఽవస్థితా యుద్ధే ప్రాణాంస్త్యక్త్వా ధనాని చ ॥
yeṣāmarthe kāṅkṣitaṃ no rājyaṃ bhogāḥ sukhāni ca |
ta ime’vasthitā yuddhe prāṇāṃstyaktvā dhanāni ca ||
ఎవరి కోసం మేము రాజ్యం, భోగాలు, సుఖాలు కోరుకుంటున్నామో, వారే ప్రాణాలను, సంపదను విడిచిపెట్టడానికి సిద్ధపడి యుద్ధంలో నిలిచి ఉన్నారు —
The very people for whose sake we want a kingdom, enjoyment and pleasures stand here in battle, ready to give up their lives and wealth —
आचार्याः पितरः पुत्रास्तथैव च पितामहाः ।
मातुलाः श्चशुराः पौत्राः श्यालाः सम्बन्धिनस्तथा ॥
ఆచార్యాః పితరః పుత్రాస్తథైవ చ పితామహాః ।
మాతులాః శ్చశురాః పౌత్రాః శ్యాలాః సమ్బన్ధినస్తథా ॥
ācāryāḥ pitaraḥ putrāstathaiva ca pitāmahāḥ |
mātulāḥ ścaśurāḥ pautrāḥ śyālāḥ sambandhinastathā ||
గురువులు, తండ్రులు, కుమారులు, తాతలు, మేనమామలు, మామలు, మనుమలు, బావమరదులు, ఇతర బంధువులు.
teachers, fathers, sons, grandfathers, maternal uncles, fathers-in-law, grandsons, brothers-in-law and other relatives.
एतान्न हन्तुमिच्छामि घ्नतोऽपि मधुसूदन ।
अपि त्रैलोक्यराज्यस्य हेतोः किं नु महीकृते ॥
ఏతాన్న హన్తుమిచ్ఛామి ఘ్నతోఽపి మధుసూదన ।
అపి త్రైలోక్యరాజ్యస్య హేతోః కిం ను మహీకృతే ॥
etānna hantumicchāmi ghnato’pi madhusūdana |
api trailokyarājyasya hetoḥ kiṃ nu mahīkṛte ||
మధుసూదనా! వారు నన్ను చంపినా సరే, ముల్లోకాల రాజ్యం కోసమైనా నేను వారిని చంపాలనుకోవడం లేదు; ఇక ఈ భూమి కోసం ఎంత?
I do not want to kill them, O Madhusudana, even if they kill me — not even for rule over the three worlds, let alone for this earth.
निहत्य धार्तराष्ट्रान्नः का प्रीतिः स्याज्जनार्दन ।
पापमेवाश्रयेदस्मान्हत्वैतानाततायिनः ॥
నిహత్య ధార్తరాష్ట్రాన్నః కా ప్రీతిః స్యాజ్జనార్దన ।
పాపమేవాశ్రయేదస్మాన్హత్వైతానాతతాయినః ॥
nihatya dhārtarāṣṭrānnaḥ kā prītiḥ syājjanārdana |
pāpamevāśrayedasmānhatvaitānātatāyinaḥ ||
జనార్దనా! ధృతరాష్ట్ర పుత్రులను చంపి మేము ఏ సంతోషం పొందగలం? ఈ ఆతతాయులను చంపడం వల్ల మాకు పాపమే అంటుతుంది.
What happiness could we find in killing the sons of Dhritarashtra, O Janardana? Only sin would come to us by killing these aggressors.
तस्मान्नार्हा वयं हन्तुं धार्तराष्ट्रान्स्वबान्धवान् ।
स्वजनं हि कथं हत्वा सुखिनः स्याम माधव ॥
తస్మాన్నార్హా వయం హన్తుం ధార్తరాష్ట్రాన్స్వబాన్ధవాన్ ।
స్వజనం హి కథం హత్వా సుఖినః స్యామ మాధవ ॥
tasmānnārhā vayaṃ hantuṃ dhārtarāṣṭrānsvabāndhavān |
svajanaṃ hi kathaṃ hatvā sukhinaḥ syāma mādhava ||
కాబట్టి మా బంధువులైన ధృతరాష్ట్ర పుత్రులను చంపడం మాకు తగదు. మాధవా! మా వారినే చంపి మేము ఎలా సుఖంగా ఉండగలం?
So it is not right for us to kill the sons of Dhritarashtra, our own kinsmen. How could we ever be happy after killing our own people, O Madhava?
यद्यप्येते न पश्यन्ति लोभोपहतचेतसः ।
कुलक्षयकृतं दोषं मित्रद्रोहे च पातकम् ॥
యద్యప్యేతే న పశ్యన్తి లోభోపహతచేతసః ।
కులక్షయకృతం దోషం మిత్రద్రోహే చ పాతకమ్ ॥
yadyapyete na paśyanti lobhopahatacetasaḥ |
kulakṣayakṛtaṃ doṣaṃ mitradrohe ca pātakam ||
లోభంతో బుద్ధి కప్పబడిన వారు కులనాశనంలో దోషాన్ని, మిత్రద్రోహంలో పాపాన్ని చూడకపోయినా,
Even if they, their minds overpowered by greed, see no wrong in destroying a family and no sin in betraying friends,
कथं न ज्ञेयमस्माभिः पापादस्मान्निवर्तितुम् ।
कुलक्षयकृतं दोषं प्रपश्यद्भिर्जनार्दन ॥
కథం న జ్ఞేయమస్మాభిః పాపాదస్మాన్నివర్తితుమ్ ।
కులక్షయకృతం దోషం ప్రపశ్యద్భిర్జనార్దన ॥
kathaṃ na jñeyamasmābhiḥ pāpādasmānnivartitum |
kulakṣayakṛtaṃ doṣaṃ prapaśyadbhirjanārdana ||
జనార్దనా! కులనాశనంలోని దోషాన్ని స్పష్టంగా చూస్తున్న మేము ఈ పాపం నుండి ఎందుకు విరమించకూడదు?
why should we, who clearly see the evil in destroying a family, not turn away from this sin, O Janardana?
कुलक्षये प्रणश्यन्ति कुलधर्माः सनातनाः ।
धर्मे नष्टे कुलं कृत्स्नमधर्मोऽभिभवत्युत ॥
కులక్షయే ప్రణశ్యన్తి కులధర్మాః సనాతనాః ।
ధర్మే నష్టే కులం కృత్స్నమధర్మోఽభిభవత్యుత ॥
kulakṣaye praṇaśyanti kuladharmāḥ sanātanāḥ |
dharme naṣṭe kulaṃ kṛtsnamadharmo’bhibhavatyuta ||
కులం నశిస్తే సనాతనమైన కులధర్మాలు నశిస్తాయి; ధర్మం నశిస్తే అధర్మం ఆ కులమంతటినీ ఆక్రమిస్తుంది.
When a family is destroyed, its age-old traditions of dharma are lost; and when dharma is lost, adharma overtakes the whole family.
अधर्माभिभवात्कृष्ण प्रदुष्यन्ति कुलस्त्रियः ।
स्त्रीषु दुष्टासु वार्ष्णेय जायते वर्णसङ्करः ॥
అధర్మాభిభవాత్కృష్ణ ప్రదుష్యన్తి కులస్త్రియః ।
స్త్రీషు దుష్టాసు వార్ష్ణేయ జాయతే వర్ణసఙ్కరః ॥
adharmābhibhavātkṛṣṇa praduṣyanti kulastriyaḥ |
strīṣu duṣṭāsu vārṣṇeya jāyate varṇasaṅkaraḥ ||
కృష్ణా! అధర్మం ప్రబలితే కులస్త్రీలు దారి తప్పుతారు; వార్ష్ణేయా! దాని వల్ల సమాజంలో వర్ణసంకరం, అవ్యవస్థ ఏర్పడుతుంది.
When adharma prevails, O Krishna, the women of the family go astray; and from that, O descendant of Vrishni, arises disorder in society.
सङ्करो नरकायैव कुलघ्नानां कुलस्य च ।
पतन्ति पितरो ह्येषां लुप्तपिण्डोदकक्रियाः ॥
సఙ్కరో నరకాయైవ కులఘ్నానాం కులస్య చ ।
పతన్తి పితరో హ్యేషాం లుప్తపిణ్డోదకక్రియాః ॥
saṅkaro narakāyaiva kulaghnānāṃ kulasya ca |
patanti pitaro hyeṣāṃ luptapiṇḍodakakriyāḥ ||
ఈ సంకరం కులాన్ని, కులనాశకులను నరకానికి చేరుస్తుంది. పిండోదక క్రియలు లేక వారి పితృదేవతలు కూడా పతనమవుతారు.
Such disorder drags both the family and those who destroyed it into hell. Their ancestors also fall, deprived of the offerings of food and water.
दोषैरेतैः कुलघ्नानां वर्णसङ्करकारकैः ।
उत्साद्यन्ते जातिधर्माः कुलधर्माश्च शाश्वताः ॥
దోషైరేతైః కులఘ్నానాం వర్ణసఙ్కరకారకైః ।
ఉత్సాద్యన్తే జాతిధర్మాః కులధర్మాశ్చ శాశ్వతాః ॥
doṣairetaiḥ kulaghnānāṃ varṇasaṅkarakārakaiḥ |
utsādyante jātidharmāḥ kuladharmāśca śāśvatāḥ ||
సమాజంలో సంకరం కలిగించే కులనాశకుల ఈ దోషాల వల్ల శాశ్వతమైన జాతిధర్మాలు, కులధర్మాలు నశిస్తాయి.
Through these wrongs of the destroyers of families, which bring about disorder in society, the timeless duties of community and family are ruined.
उत्सन्नकुलधर्माणां मनुष्याणां जनार्दन ।
नरकेऽनियतं वासो भवतीत्यनुशुश्रुम ॥
ఉత్సన్నకులధర్మాణాం మనుష్యాణాం జనార్దన ।
నరకేఽనియతం వాసో భవతీత్యనుశుశ్రుమ ॥
utsannakuladharmāṇāṃ manuṣyāṇāṃ janārdana |
narake’niyataṃ vāso bhavatītyanuśuśruma ||
జనార్దనా! కులధర్మాలు నశించిన మనుషులు చాలా కాలం నరకంలో నివసిస్తారని మేము విన్నాము.
O Janardana, we have heard that those whose family traditions are destroyed must live in hell for a long time.
अहो बत महत्पापं कर्तुं व्यवसिता वयम् ।
यद्राज्यसुखलोभेन हन्तुं स्वजनमुद्यताः ॥
అహో బత మహత్పాపం కర్తుం వ్యవసితా వయమ్ ।
యద్రాజ్యసుఖలోభేన హన్తుం స్వజనముద్యతాః ॥
aho bata mahatpāpaṃ kartuṃ vyavasitā vayam |
yadrājyasukhalobhena hantuṃ svajanamudyatāḥ ||
అయ్యో! రాజ్యసుఖాల లోభంతో మా వారినే చంపడానికి సిద్ధపడి ఎంతటి మహాపాపం చేయాలని నిశ్చయించుకున్నాము!
Alas! What a great sin we are set on committing — ready to kill our own kin out of greed for the pleasures of a kingdom!
यदि मामप्रतीकारमशस्त्रं शस्त्रपाणयः ।
धार्तराष्ट्रा रणे हन्युस्तन्मे क्षेमतरं भवेत् ॥
యది మామప్రతీకారమశస్త్రం శస్త్రపాణయః ।
ధార్తరాష్ట్రా రణే హన్యుస్తన్మే క్షేమతరం భవేత్ ॥
yadi māmapratīkāramaśastraṃ śastrapāṇayaḥ |
dhārtarāṣṭrā raṇe hanyustanme kṣemataraṃ bhavet ||
ఆయుధాలు విడిచి, ఎదురు నిలవని నన్ను ఆయుధధారులైన ధృతరాష్ట్ర పుత్రులు యుద్ధంలో చంపినా అదే నాకు మేలు.
It would be better for me if the sons of Dhritarashtra, weapons in hand, killed me in battle while I stood unarmed and did not resist.
एवमुक्त्वाऽर्जुनः संख्ये रथोपस्थ उपाविशत् ।
विसृज्य सशरं चापं शोकसंविग्नमानसः ॥
ఏవముక్త్వాఽర్జునః సంఖ్యే రథోపస్థ ఉపావిశత్ ।
విసృజ్య సశరం చాపం శోకసంవిగ్నమానసః ॥
evamuktvā’rjunaḥ saṃkhye rathopastha upāviśat |
visṛjya saśaraṃ cāpaṃ śokasaṃvignamānasaḥ ||
సంజయుడు అన్నాడు: యుద్ధభూమిలో ఇలా పలికి, శోకంతో మనసు కలత చెందిన అర్జునుడు విల్లంబులను విడిచి రథంలో కూలబడ్డాడు.
Sanjaya said: Having spoken this on the battlefield, Arjuna cast aside his bow and arrows and sank down on the seat of the chariot, his mind overwhelmed with grief.